قوانين و مقررات جنگ و صلح در اسلام - تقی زاده اکبری، علی - الصفحة ١٤٣
روايت پنجم: شيخ صدوق در عيونالاخبار نقل كرده است كه امام رضا (ع) در نامهاش به مأمون مرقوم فرمود:
جهاد همراه امام عادل، واجب است. «١» در اين دو روايت، جهاد همراه امام عادل واجب دانسته شده است. مفهوم آن اين است كه جهاد همراه امام جائر واجب نيست. مراد از امام عادل در اين دو روايت، امام معصوم (ع) است، زيرا تنها بر ايشان عنوان «امام عادل» به طور مطلق صدق مىكند و از آنجايى كه جهاد يا واجب است و مشروع يا حرام است و نامشروع، اين روايت افزون بر عدم وجوب جهاد، بر عدم مشروعيّت آن نيز در صورت نبودن اذن امام معصوم (ع) دلالت دارد.
در پاسخ به اين استدلال گفتهاند: عنوان «امام» با مفهومى كه ميان شيعه مشهور است يعنى كسى كه واسطه فيض آسمان و زمين است و به دليل جارى بودن سخن حق بر زبانش، هر چه امر كند بى چون و چرا پذيرفته مىشود، اصطلاحى متأخّر است و نمىتوان روايات بالا را بر آن حمل كرد، زيرا در زمان صدور اين روايات بيشتر مسلمانان جامعه اسلامى براى كسى، حتّى خلفاى خود، مقام امامت به اين معنا را قائل نبودهاند؛ چنان كه اتّصاف امام به عادل شاهد بر اين مدعا است. «٢» به سخن ديگر، واژه امام نه در لغت و نه در سخنان ائمّه (ع)، تنها بر معصوم اطلاق نشده است، بلكه اين واژه براى كسى كه در نماز جماعت، نماز جمعه، حج و كشوردارى به وى اقتدا مىكنند، وضع شده است و در اين شكى نيست كه معصوم در صورت حضور در جامعه اسلامى، كاملترين مصداق امام عادل است. آنچه اين احتمال را تقويت مىكند، اين است كه در زمان صدور اين روايات، خلفاى جائر دست به جهاد مىزدند. صدور چنين رواياتى در اين زمان، براى غير مشروع اعلام كردن جنگهايى بوده است كه به اذن و فرمان ائمّه جور برپا مىشده است. به سخن ديگر، چون در اين روايات، جنگ به همراه امام عادل در برابر امام جائر واجب و مشروع قلمداد شده است، نه امام معصوم (ع) در برابر غير