بى‌شك ديپلماسى به آن معنى كه در سيره سياسى پيامبر اكرم (ص) مشاهده مى‌شود براساس خط مشى‌ها وبرنامه هاى اصولى سياست خارجى اسلام و در جهت تحقق بخشيدن به هدفهاى اصلى مكتب بوده است لكن همواره اين نتيجه شكوهمند را همراه داشته كه زمينه بسيارى از اختلافات را منتفى و از بروز جنگهاى نا خواسته جلوگيرى نموده است و در يك كلام راهى را به سوى حذف جنگ براى آيندگان گشوده است.

مذاكرات و استفاده از راه حلهاى سياسى و ديپلماتيك مى‌تواند در اثناى جنگ و با دشمن در حال مخاصمه باشد. در اينجا به مواردى از اين نوع مذاكرات پيامبر گرامى اسلام (ص) با دشمنان در حال مخاصمه اشاره مى‌كنيم:

[١] . مذاكره با نمايندگان قريش١ كه در اين مورد، پيامبر (ص) براى اينكه مذاكرات به شكست نيانجامد، كلمه رسول الله را از متن قرارداد پاك نمود [٢] و در سايه اين اقدام انساندوستانه، راه پيشرفت اسلام هموار و ساير اهداف اسلام نيز تحقق پذيرفت [٣] و ديپلماسى جايگزين عمليات نظامى شد و مكه بدون خونريزى فتح گرديد. [٤]

٢. مذاكره بانمايندگان ثقيف. [٥]

٣. مذاكره پيامبر (ص) به منظور حل اختلاف با يهوديان بنى النضير [٦] و اعزام محمد بن مسلمه انصارى از قبيله اوس از طرف پيامبر (ص) براى انجام مأموريت مذاكره با سران بنى‌النضير [٧] و موفقيت وى در اين مأموريت. [٨]

٤. مذاكره پيامبر (ص) در عكس العمل به خيانت يهوديان بنى النضير. [٩]

ابن هشام مى‌نويسد [١٠] ، بنى قريظه با وجود چنان خيانتى بزرگ در شرايط حساس سرنوشت ساز جنگ احزاب، وقتى از پيامبر (ص) اين جمله را شنيدند كه فرمود:

«هل اخزاكم الله و انزل عليكم نقمته‌؟»

آيا خدا شما را يكبار دچار خفت و خوارى نكرد وشما خشم خدا را

[١] . كافى، به نقل از مكاتيب الرسول، ج ١ ص ٢٨٠.

[٢] . بنا به نوشته مورخين اسلامى، پيامبر (ص) شخصاً كلمه رسول‌الله را از متن پيمان پاك كرد. رك: اعلام‌الورى، ص ١٠٦ و ارشاد شيخ مفيد، ص ٦١ و سيره حلبى، ج ٣ ص ٢٣ و طبرى، ج ٢ ص ٢٨٢.

[٣] . آيات اول سوره فتح، كامل‌ابن اثير، ج ١ ص ٧٨ و طبرى، ج ٣ ص ٢٨، اين پيروزى رامهمترين پيروزى‌اسلام دانسته اند.

[٤] . سيره ابن هشام، ج ٢ ص ٤٠٠.

[٥] . تاريخ سياسى اسلام، ج ١ ص ١٤٤ و ١٤٣.

[٦] . مغازى، ج ١ ص ٣٦٤.

[٧] . همان، ص ٤٤٤.

[٨] . همان، ص ٤٤٥.

[٩] . فروغ ابديت، ج ٢ ص ٥٥٦.

[١٠] . سيره ابن هشام، ج ٢ ص ٢٣٤.