ابراهيم و اسماعيل (ع) گرچه اركان بيت را رفعت بخشيدند اما نه نخستين زائر بيت بودند و نه آخرين آنها، ابراهيم مؤذن حج بود [١] و مراسم و مناسكش كاملتر از گذشته و حجش با شكوهتر و بنيان توحيديش استوارتر بود و به همين دليل حج اسلام حج ابراهيمى لقب گرفت و لباف و مغز مراسم او صبغه توحيدى يافت.

خضر پيامبر از آن جهت به عمر جاويدان رسيد كه آب حيات زمزم نوشيد [٢] و از ديدگان نااهل پنهان گشت تا همه سال شاهد مراسم و مناسك باشد [٣] و در امان به دعا بر مؤمنان بنشيند [٤] و مونس ولى زمان و حجت غائب عصر (عج) باشد. [٥]

داود و سليمان نيز در اين وادى طوبى نعلين دولت و ملك را از پا بدر آورده و با انس، جن، طير و رياح به حج پرداختند [٦] .

عيسى روح الله گرچه فرصت حج نيافت ولى هنگامى كه از محل «صفائح» مى‌گذشت تلبيه گفت و رو به قبله آمال با حاجيان هم‌صدا گرديد [٧] او بهنگام بازگشت نيز به حج خانه خدا خواهد شتافت. [٨]

اگر در گذشته تنها انبياء بودند كه به اسرار «حرم» و بركات حج آشنا و طالب بودند، اما امروز به بركت اسلام و حج ابراهيمى پيامبر (ص) و سيره و سنت اهل بيت (ع) و رهنمودهاى نائبان دردآشناى ائمه (ع) شعور و شعار حج و اسرار و بركات «حرم» بر امت اسلام مكشوف گشته و همه ساله ميليونها انسانهاى موحد و عاشق حق به طلب اين بركات و كشف آن اسرار قدم مى‌سايند و سر بفلك مى‌كشند.

ب -

با نگاهى ديگر هر چند آميخته با جنبه‌هاى مادى به موقعيت جغرافيايى اين سرزمين مى‌توانيم به اسرار نهفته ديگرى پى ببريم كه به نوبه خود در ميزان درك حقيقت اين سرزمين و عمق بهره‌گيرى از بركات آن مؤثر مى‌باشد.

از نظر تاريخى و جغرافيايى ياد «حرم» همواره با نام جزيرة العرب همراه بوده است، شبه جزيره‌اى كه مى‌تواند تلاقى سه قاره بزرگ جهان باشد.

شبه جزيره العرب در موقعيت جغرافيايى كنونى كشورهاى عربستان سعودى، يمن،

[١] . حج، آيه ٢٧.

[٢] . صدوق، اكمال‌الدين، ص ٣٩٠.

[٣] . بحار الانوار، ج ١٣ ص ٢٩٩.

[٤] . همان.

[٥] . همان.

[٦] . وافى، ج ١٢ ص ١٦٢ و كافى، ج ٤ ص ٢١٣.

[٧] . وسائل الشيعه، ج ١٢ ص ٣٨٥.

[٨] . مسند احمد بن حنبل، ج ٢ ص ٢٧٢.