هنگامى كه فكر، معرفت و علم در خدمت دفاع مشروع قرار مى‌گيرد مى‌تواند آثار شكوهمند توسعه و سازندگى ناشى از اين روند، تمدنى مطلوب، مقدس و آرمانى را نويد دهد.

در جايى ديگر از اين نوشتار اشاره كرديم كه طولانى شدن محاصره طايف توسط مسلمانان موجب گرديد كه به امر پيامبر اكرم (ص) رزمندگان جهادگر در صدد دستيابى به شيوه‌اى مؤثرتر و ابزارى با كارآيى بيشتر باشند و سرانجام با اعزام جمعى به يمن دراين كارزار از وسيله منجنيق كه مدرنترين ابزار جنگى آن زمان بود استفاده نمودند و نيز در فتوحات آفريقا و غرب از ناوگان مجهز دريايى بهره بردند و در پيشرفتهاى خود در عمق اروپا از شيوه‌هاى ناشناخته‌اى استفاده نمودند كه برخى از آنها با فرضيه‌ها و امكانات جديد نيز قابل توجيه نيست. از آن جمله مى‌توان به نفوذ رزمندگان مسلمان در كوهها و ارتفاعات صعب العبور فرانسه، ايتاليا، آلمان و سوئيس در قرن اول هجرى اشاره نمود كه با وسايل آن زمان چيزى شبيه معجزه مى‌تواند تلقى گردد.

شرق شناسان غربى بيش از مورخان مسلمان به بررسى، تجزيه و تحليل آثار تمدن اسلامى كه به همراه فتوحات اسلامى در عمق اروپا پيشرفت داشته پرداخته‌اند و در بسيارى از موارد از كشف رموز آنچه كه اتفاق افتاده است اظهار عجز نموده‌اند.

اگر مورخانى چون ابو القاسم بن حوقل در كتاب «المسالك و الممالك» و ياقوت حموى در كتاب «معجم البلدان» و ابن جبير اندلسى در «سفرنامه حج» به برخى از نكات تاريك تمدن اسلامى ناشى از فتوحات غرب اشاره نموده‌اند، به خاطر تماسهايى است كه با بوميان داشته و يا خود شاهد آن بوده‌اند و نويسندگان غربى نيز بيشتر با تحقيقات محلى توانسته‌اند به بخشى از آثار تمدن بزرگ اسلامى كه همراه با فتوحات مسلمانان از طريق اسپانيا وارد اروپا شد اشاره نمايند.