به بررسى پرداخته‌اند. مبنى بر اينكه جهاد رابطه اصلى دارالاسلام را با جهان خارج مشخص مى‌كند، و اسلام از آنجا كه نتوانست خوى جنگجويى اعراب را زايل سازد از اين وسيله براى سركوب غيرمسلمين استفاده كرده، و اگر اسلام از صلح سخن به ميان آورده صرفاً براى رهيابى به هدف نهايى است كه توسعه اسلام در جهان مى‌باشد، و اين در شرايطى است كه جهاد كارساز نباشد، و روابط بين‌الملل و ديپلماسى در جهاد اسلامى پديده‌اى كاملاً بيگانه و ناآشناست. [١]

مستند اين نظريه آيات جهاد در قرآن است كه جهاد را به عنوان يك فريضه به همه مسلمين واجب شمرده و كسانى را كه از جهاد روى بر مى‌گردانند مورد نكوهش شديد قرار داده است، و با برداشتى سطحى تصور شده است كه كليه آيات جهاد مربوط به جهاد ابتدايى، و معنى جهاد ابتدايى هم شعله‌ور نگاهداشتن جنگ به‌طور مستمرّ بين جهان اسلام و جهان كفر مى‌باشد. معنى و برداشت صحيح از آيات جهاد را در مباحث آينده مورد بررسى قرار خواهيم داد.

[٢] .

نظريه استحبابى بودن جهاد و نفى وجوب آن در اسلام كه از بعضى از تابعين‌مانند سفيان ثورى و عبد الله بن شيرمه و عطاء بن ابى رياح نقل شده كه گفته‌اند:

جهاد امر اختيارى و استحبابى است و واجب نيست، و اوامر قرآنى به صورت ندبى و استحبابى است و تنها در موارد ضرورت براى دفع تهاجم دشمنان واجب مى‌گردد، آن گونه كه از ظاهر آيه (فَإِنْ قٰاتَلُوكُمْ فَاقْتُلُوهُمْ)‌٢ (وَ قٰاتِلُوا اَلْمُشْرِكِينَ كَافَّةً كَمٰا يُقٰاتِلُونَكُمْ كَافَّةً‌) [٣] استفاده مى‌شود.٤

اين نظريه به مخالفت با اجماع فقهاء اسلام است. زيرا وجود جهاد امرى مسلم واز نظر اسلام غيرقابل ترديد مى‌باشد، و ظاهراً نظر اين عده از تابعين آن بوده كه مشروعيت جهاد منوط به دلايل و مجوزهاى خاصى است كه از آن جمله دفاع را ذكر نموده‌اند.

٣.

جنگ (جهاد) وسيله است نه هدف، زيرا هدف از جهاد هدايت است وجنگ با كفار و

[١] . رك: دكتر مجيد خدورى، جنگ و صلح در اسلام، ص ٨٢، و مقاله: «اصول روابط بين‌الملل و تحولات آن در اسلام» نوشته دكتر حميد بهزادى در نشريه شماره دوازدهم دانشكده حقوق و علوم سياسى دانشگاه تهران و نظرات برنارد لوئيس مستشرق معروف در همان مقاله.

[٢] . بقره، آيه ١٩١.

[٣] . توبه، آيه ٣٦.

[٤] . رك: دكتر وهبة الزحيلى، آثار الحرب فى الاسلام، ص ٨٧.