را براى مجبور ساختن سوئد و سوئيس به قطع كمكهاى اقتصادى خود به آلمان به كار بستيم» [١] امروز هم دنيا شاهد قانون دوماتو امريكا بر عليه شركتهاى مرتبط با اقتصاد ايران است كه خوشبختانه اين بار با عكس‌العملهاى مناسب از طرف كشورهاى اروپايى ذينفع همراه مى‌باشد.

معمولاً در راستاى اعمال محاصره اقتصادى از ليستهاى سياه حاوى اسامى كشورها و حتى شركتهاى خصوصى به منظور جلوگيرى از هر نوع معامله و حتى مصادره اموال استفاده مى‌شود كه موجب گسترش دايره فشارهاى اقتصادى بر كشورهاى بى‌طرف نيز مى‌گردد.

در چنين شرايطى هر چند در جنگ ناخواسته يكى از بركات و دست‌آوردهاى كينه‌توزيهاى دشمن مى‌تواند تلاش براى رسيدن به خودكفايى و رفع نيازها از طريق تلاشهاى خودى باشد.

با استفاده از قاعده منطقى «عكس قضيه» مى‌توان گفت كه وجود تسهيلات در رفع نيازها از طريق عوامل خارجى خود به خود ركود فعاليتهاى داخلى را در رفع نيازها به دنبال دارد و به همين دليل است كه كشورهاى وابسته هرگز به خودكفايى و پيشرفت نايل نمى‌گردند.

در تاريخ صدر اسلام حوادثى چون محاصره مسلمانان در شعب ابو طالب توسط قريش و محاصره تجارى مدينه توسط سران مشركين و عكس العملهاى ناشى از احساس نياز به دشمن در آبديدگى و تجربيات مسلمانان نقش مؤثرى داشت كه به نوبه خود از عوامل سازنده تحولات شكوهمند قرن نخستين هجرت به شمار مى‌آيد.

مبحث پنجم: ارتقاء فرهنگى و معنوى

گرچه تصوير و ترسيم ارتقاء فرهنگى و معنوى به عنوان يك اثر برخواسته از جنگ در ديدگاه كلى چشم‌انداز معمولى از جنگها، كمى غيرعادى و حتى غيرمنطقى جلوه مى‌كند ولى در حوزه جهاد مقدس اسلامى نه تنها امرى ممكن بلكه پديده‌اى اجتناب ناپذير مى‌باشد.

در جنگهاى متداول نيز نمودارى از اين ارتقاى فرهنگى و معنوى هر چند سطحى و

[١] . رك: كى. جى. هالستى، مبانى تحليل سياست بين الملل، ص ٣٩٨ و ٣٩٩.