فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٥١ - بخش اول كليات
آنان تأثير بگذارد.
قرآن در آيهاى ديگر ضمن اشاره به اين اصل كه حالت دشمنىها و ستيزههاى پيشين، هر قدر كه خشمآلود و كينهتوزانه باشد نبايد بر روابط مسالمتآميز بين جوامع بشرى اثر نامطلوب گذارده و بر عواطف اصيل انسانى و حس همكارى خيرخواهانهشان خدشهاى وارد سازد به اصل اساسى صلح تأكيد مىكند:
(يٰا أَيُّهَا اَلَّذِينَ آمَنُوا... وَ لاٰ يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ أَنْ صَدُّوكُمْ عَنِ اَلْمَسْجِدِ اَلْحَرٰامِ أَنْ تَعْتَدُوا وَ تَعٰاوَنُوا عَلَى اَلْبِرِّ وَ اَلتَّقْوىٰ وَ لاٰ تَعٰاوَنُوا عَلَى اَلْإِثْمِ وَ اَلْعُدْوٰانِ...).١
«اى ايمان آورندگان... دشمنى با موجى كه شما را به مسجد الحرام راه ندادند نبايد شما را به ستيزهجويى بكشد. و همكارى را برپايه نيكوكارى و پرهيزگارى قرار دهيد بر گناهكارى و اعمال ستيزهجويى روا نيست از آن سخت بپرهيزيد».
عمق انديشه صلح در اسلام تا آن جا پيشرفته است كه حتى در حالت جنگ ميان دولت اسلامى با جوامع غيراسلامى وفادارى به پيمانهاى دو يا چند جانبه الزامى شمرده شده و دولت اسلامى موظف گرديده تا زمانى كه طرفهاى قرارداد شرايط پيمان را زير پا ننهادهاند با تمام قدرت بر پيمانها و تعهدات خود وفادار باشد. [٢] (فَأَتِمُّوا إِلَيْهِمْ عَهْدَهُمْ).
(إِنَّ اَلَّذِينَ آمَنُوا وَ هٰاجَرُوا وَ جٰاهَدُوا بِأَمْوٰالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ فِي سَبِيلِ الله وَ اَلَّذِينَ آوَوْا وَ نَصَرُوا أُولٰئِكَ بَعْضُهُمْ أَوْلِيٰاءُ بَعْضٍ. وَ اَلَّذِينَ آمَنُوا وَ لَمْ يُهٰاجِرُوا مٰا لَكُمْ مِنْ وَلاٰيَتِهِمْ مِنْ شَيْءٍ حَتّٰى يُهٰاجِرُوا وَ إِنِ اِسْتَنْصَرُوكُمْ فِي اَلدِّينِ فَعَلَيْكُمُ اَلنَّصْرُ إِلاّٰ عَلىٰ قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَ بَيْنَهُمْ مِيثٰاقٌ). [٣]
«آنان كه ايمان آورده و هجرت كردهاند و با مال و جان خود در راه خدا جهاد ورزيدهاند، و كسانى كه آنان را پناه داده و مدد نمودهاند، دوست و هميار يكديگرند. و كسانى كه ايمان آورده اما هجرت ننمودهاند تا زمانى كه جايگاه خود را ترك نكردهاند شما را با ايشان پيوندى نيست، و هرگاه در راه اعتلاى دين از شما يارى جستند به آنان يارى دهيد مگر در جايى كه پاى هم پيمانان شما در ميان باشد».
براى دستيابى به ميزان تعهد اسلام به صلح لازمست در مفاد آيه زير بدقت تأمل نمود.
(وَ اِعْتَصِمُوا بِحَبْلِ الله جَمِيعاً وَ لاٰ تَفَرَّقُوا وَ اُذْكُرُوا نِعْمَتَ الله عَلَيْكُمْ إِذْ كُنْتُمْ أَعْدٰاءً فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ فَأَصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِهِ إِخْوٰاناً وَ كُنْتُمْ عَلىٰ شَفٰا حُفْرَةٍ مِنَ اَلنّٰارِ فَأَنْقَذَكُمْ مِنْهٰا كَذٰلِكَ يُبَيِّنُ الله لَكُمْ
[١] . مائده، آيه ٢.
[٢] . توبه، آيه ٤.
[٣] . انفال، آيه ٧٢.