ابتدا داراى مساحتى برابر ٣٤/٥٣ ^ ٣٩/٥٩ متر مربع بوده است كه در بازگشت از غزوه خيبر بر وسعت آن افزودند و طول و عرض آن دو برابر و در حدود يكصد زراع گرديد و بدين‌ترتيب وسعت آن افزون بر دو برابر شد.

پس از رحلت پيامبر اسلام (ص)، مسجد النبى تحولات بسيارى به خود ديد و بارها مرمت و توسعه يافت كه اهم آنها در سالهاى ١٧، ٢٩، ٨٨، ٨٤٥ و ٨٨٨ انجام گرفت تا قبل از عمليات توسعه آل سعود آخرين توسعه مسجد النبى (ص) در دوران سلطان عبد المجيد عثمانى پانزده سال به طول انجاميد و وسعت مسجد به ١٠٩٣٩ متر مربع رسيد.

صعوديها نيز چندين بار دست به تخريب اطراف مسجد و توسعه آن زده‌اند كه هم اكنون مساحت مسجد و مصلاهاى جانبى آن به صدها هزار متر مربع رسيده است. لكن صرفنظر از اين نكته اسفبار كه هر تخريبى اكثراً به قيمت از دست رفتن ده‌ها آثار گرانبهاى تاريخى و هنرى تمام شده، اصولاً آثار سير تحول تاريخى توسعه مسجد جز در موارد اندك بجاى نمانده است و عينيت اين اسناد تاريخى نيز به تدريج محو گرديده است.

٥. خانه ابو ايوب انصارى:

نخستين اقامتگاه پيامبر (ص) بهنگام هجرت و نزول در مدينه، خانه منسوب به ابو ايوب انصارى بود كه يادآور چگونگى استقبال مردم مدينه از پيامبر (ص) و اشتياقشان به پذيرايى از آن حضرت بود كه در جريان توسعه مسجد بى نام و نشان گرديد.

٦. خانه امام صادق (ع) و محله بنى هاشم:

اين خانه و محله بنى هاشم قرنها شناخته شده و قرار مشتاقان اهل بيت (ع) بود و انهدام آن در جريان توسعه و باقى نگذاشتن كوچكترين اثر و نشانه براى آن خانه مقدس و محله بنى هاشم مظلوميت تاريخى شيعه و بنى هاشم را تداعى مى‌كند.

٧. خانه حسن بن زيد بن على:

اين خانه مورد احترام اماميه و زيديه بوده و با بخشى از تاريخ قيامهاى زيديه ارتباط داشته است و بعدها به صورت كتابخانه معروف به حكمت پاش مورد استفاده علما و محققان بوده، كه امروز هيچ اثرى از آن باقى نمانده است.

٨. خانه عبد الله بن عمر:

جايگاهى كه عبد الله بن عمر از نظر نقل حديث و آراء فقهى نزد اهل سنت دارد به‌طورى است كه بخشى از منابع عمده مذاهب اربعه منسوب به وى بوده و او را در ميان مذاهب اهل سنت در عداد شخصيتهاى نام‌آور اسلامى قرار داده است.

اين خانه در حد ميراث فرهنگى مذاهب اهل سنت براى عامه سنّيان قابل احترام بود و