(اَلَّذِينَ ظَلَمُوا) كسانى هستند كه وصف و خصلت و رويه آنها ستمگرى است و با اين صفت شناخته و معرفى مى‌شوند نه آنها كه يكبار يا چند بار مرتكب ظلم شده ولى با ندامت از ادامه آن چشم پوشى كرده‌اند. [١]

استاد علامه طباطبايى (ره) با وجود اين كه معنى اول را تأييد مى‌كند و اصولاً در مورد همه خطابهاى قرآنى، مخاطب را اشخاص معين موجود در عصر نزول آيات مى‌داند ولى به استناد قاعده تفسيرى مورد آيه مختص آن نيست»، (اَلَّذِينَ ظَلَمُوا) را قابل تعميم به كسانى كه در هر عصر و زمان مصداق (اَلَّذِينَ ظَلَمُوا) باشند مى‌شمارد و در مورد دو نظريه دوم و سوم معقتد است كه اختلافشان صورى است و در صورت قبول نظريه دوم، سرانجام بازگشت آن در خصوص آيه «نفى ركون» به همان معنى سوم مى‌باشد. زيرا در تعبيرات مشابه قرآنى مانند:

(اَلَّذِينَ كَفَرُوا) هرگز مقصود كسانى نيستند كه در گذشته با يكبار كفر براى هميشه محكوم به مجازات باشند بلكه منظور از اين قبيل تعبيرات، كسانى هستند كه رويه و حالت هميشگى آنان كفر يا ظلم مى‌باشد. [٢]

با مطالعه مواردى كه قرآن از آنها به (هُمُ اَلظّ [٦] [٤] ٨;الِمُونَ‌) تعبير كرده، مانند موارد زير نشان مى‌دهد كه منظور از ظلم، مفهومى فراتر از تجاوز به حقوق مردم است.

١. تعدّى از حدود الهى. [٣]

٢. افترا به خدا.٤

٣. حكم به غير ما انزل الله. [٥]

٤. كسانى كه نسبت به دشمنان خدا تولى دارند.٦

٥. كسانى كه از اعمال ناشايستى چون تمسخر ديگران توبه نمى‌نمايند. [٧]

٦. كافران.

بنابراين برداشت مى‌توان گفت كه مفاد آيه نفى ركون صرفاً بيان يك مطلب سياسى در روابط فيمابين اجتماعى با ظالمان نيست، بلكه شامل مواردى چون امور اعتقادى، فكرى، علمى، فرهنگى و اقتصادى نيز مى‌باشد.

اگر آيات قبل از آيه نفى ركون در سوره هود مورد مطالعه قرار گيرد، مقصد نهايى اين آيه

[١] . رك: سيد محمد رشيد رضا، تفسير المنار، ج ١٢ ص ١٧١-١٦٩.

[٢] . رك: تفسير الميزان، ج ١٢ ص ٨٨.

[٣] . بقره، آيه ٢٢٩.

[٤] . آل عمران، آيه ٩٤.

[٥] . مائده، آيه ٤٥.

[٦] . توبه، آيه ٢٣.

[٧] . حجرات، آيه ١١.