فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٢٤٥ - بخش دوم ماهيت جهاد و اقسام آن
اهل رَدّه.
٢. دسته دوم از كسانى كه جهاد با آنان واجب است، يهود، نصارى و مجوسى هستند كه شرايط ذمه را ناديده گرفته و زير پا بگذارند.
٣. دسته سوم از كفار و مشركين مىباشند كه جهاد با آنان واجب است.
در مورد گروه اول هدف از جهاد در واقع اعمال نوعى سياست بازدارندگى است، در مورد دسته دوم (يهود، نصارى و مجوس) هدف آن است كه اين فرقه يا اسلام آورده و مسلمان شوند. يا جزيه داده و حاكميت قوانين اسلامى را بپذيرند، در مورد دسته سوم مصداق، آيه (حَتّٰى لاٰ تَكُونَ فِتْنَةٌ) است.
البته در اينجا به اقسام سهگانه جهاد كه ذكر شد، بايد قسم چهارمى را اضافه كرد، اين گروه مهاجمين هستند. مهاجمى كه به سرزمينهاى اسلامى، نفوس مسلمين، اموال مسلمين و يا اينكه حتى كيان اسلامى را مورد حمله قراردهد.
فقيه بزرگ، صاحب جواهر در مورد جهاد مىگويد، اگر آن سه طايفه جنگ را شروع كردند در اين صورت جهاد به دفاع و واجب تبديل مىشود و اذن امام هم نمىخواهد، ايشان ادعاى ضرورت نموده و معتقد است ضرورت در اين مسأله، مورد اتفاق تمام مسلمين است (اجماع و اتفاق فقهاست). و اما اگر اين سه طايفه ابتدا قتال نكردند، بر مسلمانها واجب است ابتدا جهاد نكنند (اگر بغاة و اصل كتاب قرارداد اهل ذمه را زيرپاگذارند) البته اكثر فقها وجوب جهاد را به تمكن داشتن امكانات مالى و مادى از سوى مسلمانان مشروط كردهاند. به اين ترتيب اگر مسلمانان امكان جهاد داشتند، حتى اگر چند بار در سال باشد، مىتوانند انجام دهند.
مرحوم محقق كركى و صاحب جواهر معتقدند جهاد يك بار در سال واجب است، صاحب جواهر اضافه مىكند: امّا اگر در شرايطى باشيم كه به سالى يك بار اكتفا كنيم، كفر خود را تقويت مىكند و احتمال آن خواهد بود كه مسلمانان غافلگير شوند. در اين صورت بنابه صلاحديد امام مسلمين مىتوان جهاد را بيش از يك بار در سال انجام داد.
جمعى از فقها سه سال يكبار و بعضى حداكثر ده سال يك بار را گفتهاند. منشأ اختلاف به اصل به عقد مهادنه (متاركه جنگ) مربوط است. بهعلاوه اين مسأله كه آيا امام مسلمين به هر دليل، چه ميزان امكانات، نيرو و تجهيزات يا مصالح ديگر در اختيار داشته مىتواند بر اساس