فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٢٢٥ - بخش دوم ماهيت جهاد و اقسام آن
فيمابين قائل نيستى، تا آنان نيز مانند تو به نقض متقابل پيمان از طرف تو آگاه گردند. بنابراين تفسير، برابرى و سواء در اطلاع دو طرف، بهطور مساوى نسبت به نقض قرارداد فيمابين مىباشد.
اما در مورد ايراد دوم نيز بايد به اين نكته توجه داشت كه عبارت مفردات راغب:
«الق اليهم السلم»
به معنى پيشنهاد صلح نيست. زيرا مفروض آيه آن است كه معاهدهاى در بين وجود دارد كه يك طرف احتمالاً آن را نقض خواهد نمود (وَ إِمّٰا تَخٰافَنَّ مِنْ قَوْمٍ خِيٰانَةً) معنى عبارت مفردات راغب در تفسير انباذ به معنى القاء همان دور انداختن و كان لم يكن فرض نمودن و فاقد ارزش شمردن پيمان و معاهده موجود مىباشد كه ديگر مفسران را نيز به آن تصريح نمودهاند.١
لكن مشكل ديگرى كه در تفسير كلمه انباذ در آيه وجود دارد گفتار طبرى در تفسير انباذ به عضو وصلح مشروط به توبه مىباشد. شيخ طوسى در تفسير التبيان پس از نقل نظر، به طبرى مىگويد:
«بنابراين تفسير طبرى، آيه را نمىتوان به لحاظ آيات ديگر جهاد نسخ شده به شمار آورد». [٢]
شيخ طوسى در ادامه اين كلام، هيچگونه اشارهاى به چگونگى تعارض مفهوم آيه (بنابر عدم پذيرش تفسير طبرى) با آيات ديگر جهاد و نيز دليل بر احتمال منسوخ بودن آن انباذ نمىكند در صورتى كه براى احتمال نسخ، توجيه قابل قبولى به نظر نمىرسد.
اصولاً تفسيرى كه از طبرى در تبيان نقل شده با آيه انباذ قابل تطبيق نيست و هيچگونه تصريح يا اشارهاى در آيه مزبور به عفو و اغماض در صورت توبه ديده نمىشود و معنى انباذ چيزى جز دور انداختن و بى ارزش شمردن عهد و پيمان قبلى نيست.
بنابراين، احتمال شيخ در صورتى قابل توجيه است كه تعارض اين آيه با آيات جهاد بگونهاى باشد كه به طريق معقول و مقبول ادبى (جمع عرفى) قابل جمع نباشند در حالى كه امكان جمع عرفى بين اين آيه و آيات ديگر جهاد كاملاً معقول و مقبول مىباشد و مانند موارد
[١] . شاهد بر اين معنى عبارت طبرسى در مجمع البيان است مىنويسد: «فالق اليهم ما بينك و بينهم من العهد» و در واقع كلمه «سلم» در عبارت مفردات به جاى جمله «ما بينك و بينهم من العهد» مىباشد كه به معنى ناديده گرفتن پيمان فيمابين است.
[٢] . تفسير التبيان، ج ٣ ص ٤٧١.