«اذان به معنى اعلام و اعلان است و آيه سوم: (وَ أَذٰانٌ مِنَ الله وَ رَسُولِهِ إِلَى اَلنّٰاسِ‌) تكرار آيه اول:«(بَرٰاءَةٌ مِنَ الله وَ رَسُولِهِ‌) نيست، گرچه هر دو آيه معنى برائت از مشركان را دربر دارند لكن آيه اول اعلان برائت و ابلاغ آن به مشركانى است كه با عهدشكنى هر گونه اعتماد را نسبت به خود از ميان برده‌اند اما در آيه سوم خطاب متوجه عامه مردم است كه بدين طريق از تصميم نهايى آگاه گردند و خود را براى تنفيذ امر الهى و انجام وظيفه اسلامى در مورد مشركان پس از انقضاى ماههاى حرام آماده سازند».١

بر اساس اين تحليل و تفسير در واقع اعلان برائت نوعى اعلام جنگ دفاعى بر عليه دشمنان متجاوز مى‌باشد كه نمى‌تواند امرى پنهانى و عادى تلقى گردد و اعلان برائت مقدمه آغاز دفاع مقدس در برابر پيمان شكنان متجاوز است كه بايد پس از پايان يافتن ماههاى حرام آغاز مى‌گردد.

بدين‌ترتيب فرياد برائت نوعى آماده‌باش و بسيج عمومى است كه در دفاع مقدس و جهاد، امرى شناخته شده مى‌باشد.

لكن به نظر مى‌رسد كه اعلان جنگ صريحاً در آيه پنجم به صورت: (فَإِذَا اِنْسَلَخَ اَلْأَشْهُرُ اَلْحُرُمُ فَاقْتُلُوا اَلْمُشْرِكِينَ)‌ آمده است و اعلان برائت در واقع نوعى جنگ سردى است كه براى تقويت نيروهاى خودى و تهديد و تضعيف روحيه دشمن به كار گرفته مى‌شود و در هر صورت جنگ روانى و يا جنگ سرد خود با استفاده از رسانه‌ها و وسايل اعلام جمعى و سر و صدا و آنچه كه در عرف به فرياد تعبير مى‌شود، همراه مى‌باشد.

بنابراين تفسير در واقع اعلان برائت و جهاد دو مقوله جداگانه ولى توأم با يكديگر تلقى مى‌شوند در صورتى كه در تعبير و توجيه علامه طباطبايى: آيه (فَاقْتُلُوا اَلْمُشْرِكِينَ‌) [٢] در حقيقت شيوه اجرايى و تحقق عينى همان برائت لفظى تلقى مى‌گردد. [٣]

[١] . رك: تفسير الميزان، ج ٣ ص ١٥٢.

[٢] . توبه، آيه ٥.

[٣] . پيشين، ص ١٥٥.