[٢] . در شرايطى كه زشتكاريهاى ديرينه دشمن رو شده و كينه‌هاى ريشه‌دارش به جوش آمده، بياد جاى خالى پيامبر (ص) افتادن مى‌تواند نمايانگر اين حقيقت باشد كه دشمن منافق تا پيامبر در ميان مردم بود، نمى‌توانست چهره ناپاك خود را نشان دهد و با حق درافتد. دشمن از اين فرصت كه پيامبر در ميان نيست براى آشكار كردن دشمنيها و بيرون ريختن كينه‌هاى ديرينه سود برده است.

٣. كثرت دشمن هرگز خطرى براى جبهه حق تلقى نمى‌شود، مگر آن‌جا كه انسجام و وحدتى در جبهه حق ديده نشود كه در اين صورت بايد به خدا پناه برد كه راهى براى پيروزى بگشايد.

مبحث دوم: جهاد دفاعى

جهاد تدافعى را در موارد و تحت عناوين كلى زير مى‌توان مطرح و بررسى كرد:

[١] . اسلام دفاع را حق مشروع، در برابر ظلم و تجاوز و تبهكارى مى‌داند و جنگ را به عنوان يك وسيله دفاع تجويز مى‌كند:

(أُذِنَ لِلَّذِينَ يُقٰاتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُلِمُوا وَ إِنَّ الله عَلىٰ نَصْرِهِمْ لَقَدِيرٌ ^ اَلَّذِينَ أُخْرِجُوا مِنْ دِيٰارِهِمْ بِغَيْرِ حَقٍّ إِلاّٰ أَنْ يَقُولُوا رَبُّنَا الله‌).١

«رخصت به جنگجويان اسلام داده شد. زيرا آنها از دشمن ستم كشيدند و خدا بر يارى آنها قادر است. آن مؤمنانى كه به ناحق از خانه‌هايشان خارج شده جز آنكه مى‌گفتند پروردگار ما خداى يكتاست...».

ولى با وجود توصيه و تأكيد در استفاده از حق مشروع دفاع از زياده‌روى و تجاوز منع مى‌كند:

(قٰاتِلُوا فِي سَبِيلِ الله اَلَّذِينَ يُقٰاتِلُونَكُمْ وَ لاٰ تَعْتَدُوا إِنَّ الله لاٰ يُحِبُّ اَلْمُعْتَدِينَ‌).٢

[١] . حج، آيه ٣٩ و ٤٠.

[٢] . بقره، آيه ١٩٠.