در اين نگاه گسترده اگر صنعت توريسم را منهاى بعد تفريحى آن مورد تجزيه و تحليل قرار دهيم و نتايج و آثار اقتصادى، آموزشى، تربيتى و تبليغى آن را در ابعادى وسيع بنگريم؛ حجم عظيم خسارتى كه ناشى از انهدام و تخريب اين آثار و ميزان خيانتى كه از اين رهگذر عائد اسلام گرديده آشكارتر خواهد شد.

براى ارائه گوشه‌اى از اين خسارت و خيانت و ترسيم ناقصى از اين منحنى شوم ناگزيريم هر چند با اختصار، به بخشى از آثار تخريب شده توسط حاكمانى كه قدرت و عظمت خود را از اين سرزمين مقدس گرفته، ولى نه تنها حرمت آن را پاس نداشته‌اند كه بر آن اهانت و خيانت نيز روا داشته‌اند اشاره نماييم.

[١] . مستجار:

علامت مستجار در ديوار پشت درب و كنار ركن يمانى كه نشانه‌اى از ميلاد نور در كعبه داشته و به اين قسمت مقدس كعبه ملتزم نيز گفته مى‌شده١ چنان محو گرديده كه امروزه اثبات آن ناممكن است.

[٢] . حطيم:

حطيم به قسمتى از فاصله ركن شامى و ركن غربى از يك سو و مقام ابراهيم و زمزم از سوى ديگر گفته مى‌شد كه از نظر عبادى و سياسى اهميت فوق العاده‌اى داشته و پناهگاهى براى مظلومان و محرومان بوده كه در آنجا گردهم مى‌آمدند. و با استغاثه و دعا از خدا دادخواهى مى‌نمودند. چه بسيار ستمگران و متجاوزانى كه با اين استغاثه‌ها نابود مى‌شدند و چه مظلومانى كه دعايشان مستجاب و داد خود را مى‌ستاندند.

[٣] . المعجنه:

محل گودال كوچكى در كنار كعبه در ميان حجر الاسود و درب كعبه است كه ابراهيم و اسماعيل كار ساختمانى ديوارهاى كعبه را در آن گودال انجام مى‌داده‌اند. اين گودال به عمق ١/٥ متر به پاس تلاش و فداكارى آن دو بنيانگذار كعبه و حفظ قداست كار براى كعبه قرنها مورد احترام بوده و شخص پيامبر (ص) در آن نماز گذارده است.٢

٤. مقام ابراهيم:

مصلاى ابراهيم كه در قرآن نيز صريحاً نام برده شده است٣(وَ اِتَّخِذُوا مِنْ مَقٰامِ إِبْرٰاهِيمَ مُصَلًّى) در واقع يادواره هدف بناى كعبه و منزلت توحيدى آن مى‌باشد كه پس از فقها تخريب گرديد و اين مكان معنى‌دار با يك علامت نامفهوم جايگزين شد.

[١] . رك: ابن جوزى، تذكرة الخواص، ص ١٠.

[٢] . رك: مجيب الدين طبرى، القرى لقاصد ام القرى، ص ٣١٤.

[٣] . بقره، آيه ١٢٥.