عنوان «شيخ» كه به معنى پيرمرد است در اكثر روايات و نظرات فقهاء در رديف كودكان و زنان آمده است و از مواردى است كه پيامبر (ص) صريحاً از قتل آنها نهى نموده است. [٢] لكن مصونيت پيران، مشروط بر آن است كه در جنگ شركت نداشته باشند، اما در صورتى كه به عنوان نيروى رزمنده و يا مشاور نظامى در طراحى نقشه‌هاى جنگى و يا هر نوع راهنمايى نظامى در جنگ بر عليه مسلمانان مشاركت داشته باشند از مصونيت جنگى بهره‌مند نخواهند بود.٣

به همين دليل بود كه دريدبن صمه با وجود اين كه مرد كهنسالى بود به دليل طراحى جنگ و نقش مؤثرى كه راهنماييهاى وى براى دشمن داشت توسط مسلمانان به قتل رسيد و مورد اعتراض پيامبر (ص) قرارنگرفت. [٤]

٤. بيماران، نابينايان و افليجها

اين موارد نيز در رديف كسانى كه از مصونيت جنگى برخوردار هستند در روايات و نظرات فقها ديده مى‌شوند [٥] لكن مشروط بر آن است كه حضور و مشاركت فعال جسمى و فكرى در جبهه به نفع دشمن نداشته باشند [٦] و برخى از فقهاء [٧] در مورد بيمارانى كه بزودى معالجه و اعزام به جبهه مى‌شوند مصونيت را مورد ترديد قرار داده‌اند.

٥. روحانيان و افرادى كه به عبادت اشتغال دارند

اين گروه نيز هنگامى مى‌توانند از مصونيت برخوردار باشند كه مشاركتى در جنگ نداشته و

[١] . رك: وسائل الشيعه، ج ١١ ص ٤٨، در مذهب مالكى و اوزاعى نيز مشابه اين نظر ديده مى‌شود. رك: نيل الاوطار، ج ٧ ص ٢٠١.

[٢] . همان و سنن ابى‌داود، ج ٣ ص ٥٢.

[٣] . همان و جواهر الكلام، ج ٢١ ص ٧٥ (نعم اذا كان ذا رأى وقتال قتل اجماعاً).

[٤] . همان و الام، ج ٤ ص ١٥٧ و سيره ابن هشام، ج ٢ ص ٤٥٣.

[٥] . همان.

[٦] . جواهر الكلام، ج ٢١ ص ٧٦ و ٧٧.

[٧] . همان.