فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٢٥٢ - بخش دوم ماهيت جهاد و اقسام آن
(كُلَّم [١] [٦] [٤] ٨;ا أَوْقَدُوا نٰاراً لِلْحَرْبِ أَطْفَأَهَا الله).١
«هر زمان كه دشمنان آتش جنگ را برمىافروزند خداوند آن را خاموش مىگردند».
خاموش كردن شعلههاى آتش جنگ خود يكى از اهداف جهاد محسوب مىگردد و از آنجا كه جنگ را جز با جنگ و انسانهايى را كه جز منطق زور نمىفهمند جز با زور نمىتوان خاموش كرد، اسلام جنگ را براى خاموش كردن جنگ را تحت عنوان جهاد در راه خدا مشروع شمرده است.
در ميان آياتى كه واژه را به كار برده آيه زير به چشم مىخورد كه بظاهر به معنى اقدام به حرب مىباشد:
(فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا فَأْذَنُوا بِحَرْبٍ مِنَ الله وَ رَسُولِهِ). [٢]
«هرگاه از عمل نامشروع رباخوارى دست نشستيد آماده جنگ با خدا و رسول باشيد.»
در دنباله آيه مىخوانيم كه: (وَ إِنْ تُبْتُمْ فَلَكُمْ رُؤُسُ أَمْوٰالِكُمْ). [٣]
«هرگاه عمل رباخوارى را ترك گفتيد و آن را كنار نهاديد اصل مالتان (بدون سود) از آن شما خواهد بود.»
همانطور كه ملاحظه مىشود آيه مزبور اصولاً در مورد جنگ به معنى مخاصمه مسلحانه نيست و بيانگر آن است كه ادامه رباخوارى نوعى دشمنى و اقدام به جنگ با خدا و رسول خدا تلقى خواهد شد.
بهعلاوه در اين آيه نيز اعلان جنگ به نوعى به رباخواران نسبت داده شده است و تداوم ارتكاب به جرم رباخوارى در حكم اعلان جنگ از طرف آنان به شمار رفته است.
واژه «قتال» و «مقاتله» به معنى كشتار كه در متجاوز از يكصد آيه در قرآن آمده يا مستقيماً به دشمنانى كه اقدام به جنگ مىكنند نسبت داده شده٤ و يا در زمينه مقابله با جنگ شروع شده به كار رفته [٥] و يا در موارد جنگ دو طرفه اطلاق شده است.٦
سه مورد [٧] از آيات قتال كه با تعبير «اقتلوهم» به معنى بكشيد آنان را بيان شده صرفاً در
[١] . مائده، آيه ٦٤.
[٢] . بقره، آيه ٢٧٩.
[٣] . همان.
[٤] . مانند آيات: ١٩٠ و ١٩١ سوره بقره، ١٥٧ سوره آل عمران، ١١ سوره حشر.
[٥] . مانند آيات: ٢٤٤ سوره بقره، ١١١ سوره توبه، ١٥٤ سوره بقره.
[٦] . مانند آيات: ١٩٠ و ٢٤٤ سوره بقره، ٢٩ و ٣٦ و ١٢٣ سوره توبه.
[٧] . آيات: ١٩١ سوره بقره و ٨٩ و ٩١ سوره نساء.