فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ١٦٠ - بخش اول كليات
مهلت داده شده است و در واقع اين ماهها از نظر اسلام محترم و خالى از تعرض به آنها مىباشد و مشركان در اين مدت مهلت آزادند تا راهشان را انتخاب نمايند.
علت اينكه ابتداى چهار ماه مهلت در برائت از بيستم ذيقعده محاسبه مىشود آن است كه روز بيستم ذيقعده در جاهليت حج اكبر ناميده مىشده است. [١]
برخى ديگر از مفسران را عقيده بر اين است كه آيات برائت در اول شوال سال نهم هجرى نازل شده و در نتيجه چهار ماه مهلت عبارت است از: شوال، ذيقعده، و ذيحجه و محرم.
بر اين اساس، اشهر حرم در ايات برائت همان «اشهر حرم» معروف است كه قتال در آنها حرام مىباشد.
طبق روايات متعدد و نقل مورخان معتبر، اعلان برائت در روز دهم ذيحجه در منى انجام گرفته است و متعارف در مهلت دادن آن است كه آغاز مهلت همان روز اعلان باشد. بنابراين بايد آغاز مهلت چهار ماه (فَسِيحُوا فِي اَلْأَرْضِ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ) را از روز دهم ذيحجه ملحوظ نمود و بدين ترتيب چهار ماه مهلت عبارت است از بيستم ذيحجه تا دهم ربيع الاول.
در تفسير حج اكبر در آيات برائت در ميان مفسران اختلاف نظر شديد ديده مىشود كه در اينجا به اهم آنها اشاره مىشود:
١. حج اكبر به لحاظ روز دهم ذيحجه سال نهم هجرى است كه در آن روز مسلمانان و مشركان براى اداى حج در منى اجتماع كرده بودند اين روز در واقع بزرگترين روزى بود كه همه قبائل اعم از مسلمان و مشرك در آن حضور داشتهاند و برائت نيز در آن روز اعلان گرديد.
بنابراين تفسير كه در روايات اهل بيت (ع) هم مورد تأييد قرار گرفته است. [٢] حج اكبر، وصفى است كه تنها به (روز دهم ذيحجه سال نهم ه. ق) اطلاق گرديده است و بر غير آن روز صدق نمىكند.
در اين صورت ناگزير وقوع اعلان برائت در چنين روزى (حج اكبر) به لحاظ مورد بوده و دخالتى در حكم اعلان برائت نداشته و در غير حج اكبر (روز دهم ذيحجه سال نهم ه. ق) نيز لازم الاجراء خواهد بود.
٤. همه روزهاى حج را حج اكبر مىنامند و اين خود تعبير متعارف است كه به وقايعى كه
[١] . تفسير الميزان، ج ٣ ص ١٥٩.
[٢] . رك: تفسير نور الثقلين، ج ٢ ص ١٨٣ و تفسير الميزان، ج ٣ ص ١٥٣.