با توجه به اين نكته كه تنها دليل اعلان برائت از مشركان آيه سوم سوره توبه نيست كه در آن روز حج اكبر قيد شده بلكه آيات ديگر اين سوره بالاخص آيه اول و نيز آيات ديگرى كه قبلاً به آنها اشاره شد حكم اعلان برائت را به اثبات مى‌رسانند مى‌توان گفت كه به استناد اطلاق بقيه آيات، يوم الحج الاكبر در آيه سوم سوره توبه نيز به مناسبت موردى حمل مى‌گردد.

اختصاص برائت به مشركان

ظاهر آيات برائت و سيره نبوى اختصاص برائت به مشركان مكه و حرم و نهايتاً حجاز مى‌باشد. زيرا هدف از اعلان برائت همانطور كه در آخرين وصيت پيامبر (ص) مبنى بر اخراج مشركان از حرم و حجاز، پاكسازى اين سرزمين مقدس و ام القرى از وجود مشركان بوده بلكه بنا بر طبيعت شرك، اعتمادى به پيمانشان نبود.

لكن اگر آيات، سيره نبوى و احاديث به صورت موردى تفسير شوند مفهوم اين تفسير مضيق آن خواهد بود كه اكثر احكام و تكاليف شريعت اسلام مخصوص به زمان پيامبر (ص) باشد.

زيرا در بسيارى از ادله احكام چنين خصوصيتهاى زمانى و مكانى ديده مى‌شود.

اصل تعميم شريعت اسلام بويژه احكام سياسى آن ايجاب مى‌كند كه جز در مواردى كه وقت خاص به عنوان شرط زمانى مانند ايام حج و يا مكان خاص به صورت شرط مكانى مانند منى در اعمال مخصوص آن و عناوين اشخاص مانند اهل كتاب در عقد ذمه. [٢]

با دليل معتبر ثابت نشده است قيود زمانى و مكانى را از باب و قاعده:

«المورد لا يخصص»

«مورد حكم موجب تخصيص آن به موردش نمى‌شود» به لحاظ موردى و مناسبت تاريخى مدنظر قرار دهيم و حكمى را فراتر از زمان و مكان خاص منظور داريم.

از اين رو مى‌توان گفت كه مشرك به معنى دوگانه‌پرست يا بت‌پرست خصوصيتى در

[١] . توبه، آيه ٣.

[٢] . در اين موارد سه‌گانه خصوصيت زمانى ايام خاص ذيحجه در فريضه حج و مكان خاص در منى در اعمال منى و اشخاص خاص اهل كتاب در قرارداد ذمه با دليل خاص ثابت شده است اما مواردى چون خصوصيت درهم و دينار در عقد مضاربه و خصوصيت لفظ عربى در عقود معاوضى با اطلاق ادله، مردود شمرده شده است.