ج - عامل سوم، حضانت و پرورش و تربيت كودكان است كه بى‌شك در شرايط جنگ به عهده مادران خواهد بود. بالاخص با آن ويژگى‌ها كه اسلام براى مادر تأمين و زمينه‌سازى نموده است. ولى اين سه عامل موجب آن نشده كه زنان از جهاد بكلى معاف شوند بلكه موجب آن گرديده است كه از آن گونه و بعد از جهاد محروم و به گونه‌اى و بعدى ديگر از آن جهاد كه شايسته آن هستند فرا خوانده شوند.

«الله الله فى الجهاد بأموالكم و أنفسكم و ألسنتكم فى سبيل الله. و عليكم بالتواصل و التبّاذل، و اياكم و التدابر و التقاطع لا تتركوا الامر بالمعروف و النهى عن المنكر فيولى عليكم شراركم، ثم تدعون فلا يستجاب لكم».

[١]

«خدا را خدا را در نظر بگيريد (شما را به خدا سوگند - از خدا پروا كنيد) در مورد جهاد با اموالتان و جانهايتان و زبانهايتان در راه خدا و بر شما باد كه با يكديگر روابط نزديك و همكارى و پيوستگى داشته باشيد و از كمك و بخشش نسبت به يكديگر فروگذار نباشيد.

مبادا پشت به‌هم كنيد و پراكنده شويد و از يكديگر ببريد. هرگز امر به معروف و نهى از منكر را فراموش نكنيد كه بدكاران و فرومايگان بر گرده شما سوار مى‌شوند آنگاه دعاهايتان نيز مستجاب نمى‌شود».

اين كلام قسمتى از وصيتنامه امام (ع) به فرزندانش مى‌باشد كه در بستر شهادت خطاب به همه كسانى كه اين پيام به آنها مى‌رسد، سفارشى أكيد درباره يك سلسله مسائل كلى و حياتى فرموده و با لحنى عطوفت‌بار از همه نسلها خواسته كه به خاطر خدا در انجام آن تمام توان خويش را به كار گيرند.

١. مهمترين و كارسازترين و اصولى‌ترين موضوع در جهاد، تاكتيك و روش كار در نبرد با دشمن است. مسأله اساسى در تاكتيك نيز چگونگى بهره‌گيرى از همه امكانات و توانهاى بالقوه و بالفعل با ايجاد هماهنگى در كليه زمينه‌ها و عمليات خلاصه مى‌شود.

امام (ع) تأمين امكانات و ابزار كار لازم را در سه بخش اساسى كليه امكانات مالى و بسيج همه نيروهاى فعال انسانى و بسيج مغزها و فكرها و دانشها را، كه معمولاً از كانال زبان تراوش مى‌كند، در مسير اهداف مقدس جهاد ضرورى مى‌شمارد و تضمين هماهنگى كامل در بهره‌گيرى از اين نيروها و امكانات را در دو قيد

«فى سبيل الله»

مى‌داند. زيرا وقتى هدف

[١] . نهج البلاغه، نامه ٤٧.