پيش از آن دو فيلسوف، سقراط نيز حس افزون‌طلبى را انگيزه يك سلسله نيازهاى غيرضرورى شمرده و آن را موجب چشم طمع دوختن به حقوق، اموال و اراضى همسايگان دانسته و احساس متقابل همسايگان را در نهايت، ريشه بروز جنگ معرف كرده است. [٤]

اين ديدگاه را به چند صورت مى‌توان مطرح كرد:

الف - از نقطه نظر اخلاق:

علم اخلاق بر اساس تفكر فلسفه يونان عدالت را حالت ميانه و تعادل دو كشش درونى شهوت و غضب مى‌داند و زياده‌روى در شهوات موجب بهره‌گيرى انسان از قوه غضب مى‌گردد و افراط در اعمال غضب ناگزير خشونت و جنگ را به وجود مى‌آورد.

بر اساس اين تحليل، مى‌توان انسانها را با يك نظام ارزشى كه شهوت و غضب را در درون آنها از افراط و تفريط باز بدارد به اجتناب از جنگ وادار نمود.

ب - از ديدگاه روان شناسى:

ميل به برترى‌جويى در همه انسانها كم و بيش وجود دارد و شرايط زندگى زمينه اعمال آن را فراهم مى‌آورد. برترى‌طلبى و تمايل به قدرت به صورتهاى متفاوت - از آن جمله رقابت، زورآزمايى، استثمار و درگيرى و جنگ - آشكار مى‌گردد.

توماس هابز مى‌گفت: در طبيعت انسان سه انگيزه اصلى وجود دارد: رقابت، عدم اعتماد و كسب افتخار و مقام‌طلبى، حالت اول براى كسب سود بيشتر، انسان را وا مى‌دارد تا براى

[١] . همان.

[٢] . رك: مكايل ب. فاسترو، خداوندان انديشه سياسى، م دكتر شيخ اسلامى، ج ١ قسمت اول ص ٨٤.

[٣] . رك: ارسطو، سياست، م دكتر حميد عنايت، ص ٢١.

[٤] . پيشين، ص ٨٤.