به‌علاوه جهاد در مفهوم اسلامى لزوماً به معنى پيكار مسلحانه با دشمنان اسلام و كفار نيست بلكه در مفهوم وسيع و عام آن شامل پيكار با زبان، قلب، فكر و احساس بوده و گاه طرف مقابل پيكار حالات درونى فرد يا افراد و يا جامعه اسلامى است به همين لحاظ گاه به تلاش فرد در خودسازى و اصلاح افراد و سالم‌سازى محيط زندگى اجتماعى نيز جهاد گفته مى‌شود و احياناً از آن به جهاد اكبر تعبير مى‌شود.

٢٠. وضعيت حقوقى اتباع دشمن

وضعيت حقوقى اتباع دشمن را در سرزمينهاى اسلامى (دارالاسلام) مى‌توان در دو حالت ممكن مورد بررسى قرار داد.

١. حالت وجود اتباع دشمن در خاك دولت اسلامى در حال جهاد.

٢. حالت حضور اتباع دشمن در سرزمينهاى آن بخش از (دارالاسلام) كه در حال جنگ با دشمن نيست.

فرض اين دو حالت بر اساس امكان تقسيم‌بندى سياسى و نظامى در داخل (دارالاسلام) و تصور نظام سياسى فدراليته با نوعى استقلال در واحدهاى تشكيل دهنده دولت فدرال و دارالاسلامى مى‌باشد.

در چنين حالتى مى‌توان فرض نمود كه بخشى از (دارالاسلام) در حال جنگ با دولتى است كه بر سر مفاد قراردادها و تعهدات اختلاف دارند و اين اختلاف از طريق انباذ يا به دليل ديگرى، مجوز آغاز به جهاد توسط دولت اسلامى مرتبط با وضعيت جنگى گرديده است و اين حالت دليلى بر گسترش جهاد به ساير دولتهاى اسلامى تحث پوشش دولت مركزى فدراليته نمى‌باشد.

در چنين فرضى مى‌توان وضعيت حقوقى اتباع دشمن را در قلمرو دولت اسلامى درگير جنگ و نيز اتباع دشمن ساكن سرزمينهاى اسلامى غير درگير مورد بررسى قرار داد.

گرچه تفاوتهايى بين اين دو فرض از نقطه نظر امنيتى و دفاعى كه مؤثر در وضعيت حقوقى دو دسته نامبرده از اتباع دشمن وجود دارد و احساس خطر امنيتى و دفاعى در مورد

اس خطر امنيتى و دفاعى در مورد