اهميت اين بررسى بدان جهت است كه تعريف جهاد چه به لحاظ حكم تكليفى فقهى وجوب آن و چه از نقطه‌نظر آثار حقوقى مانند: اسرا، غنايم و فتوحات داراى اثرات فقهى و حقوقى فراوانى است كه تا دقيقاً روشن نگردد، تبين اين آثار نيز امكان‌پذير نخواهد بود.

بويژه با توجه به توسعه‌اى كه امروز در مسأله جنگ و شيوه‌هاى مخاصمات مسلحانه به وجود آمده و امكان جنگها و عمليات نظامى، بدون آثارى چون كشتار و تخريب و نيز امكان ايجاد كشتار و تخريب بدون توسل به سلاح و يا شرايط جنگ سرد و جنگهاى روانى و همچنين عمليات خصمانه خسارتبارى چون جنگ اقتصادى، تهاجم فرهنگى، انواع تحريمها و اقدامات ايذايى فراهم گرديده لازمست براى رسيدن به يك تعريف منطبق با موازين فقهى و واقعيات عينى ابعاد زير را در تعريف جهاد مورد بررسى قرار دهيم.

[١] . خصوصيات عامل به جهاد

بى‌شك جهاد يك فريضه عمومى و كفايى است كه با سازماندهى و بسيج دولت توسط نيروهاى رزمنده انجام مى‌گيرد. ولى آيا با اقدام فردى يا گروهى بدون سازماندهى دولتى و فرماندهى امام نيز قابل تحقق مى‌باشد يا جهاد تنها در صورتى صدق مى‌كند كه عمليات رزمى با فرماندهى و نظارت امامت بالاصاله و امامت نيابى در عصر غيبت انجام گيرد؟

بسيارى از فقهاى شيعه مانند كاشف الغطاء معتقدند كه اذن امام معصوم (ع) در زمان حضور و اجازه فقيه جامع الشرايط در عصر غيبت براى اقدام به جهاد دفاعى لازم نيست و جهاد با وجود فرد با كفايتى كه فرماندهى جهاد را عهده‌دار شود و يا توسط رزمندگان انتخاب گردد واجب مى‌شود.١

فقهاى شيعه در اذن امام (ع) در مورد جهاد ابتدايى اختلاف‌نظر دارند و مشهور آن است كه جهاد ابتدايى مشروط به اذن امام (ع) مى‌باشد. امام خمينى (ره) در تحرير الوسيله شروع به جنگ ابتدايى را از مختصات امام معصوم (ع) مى‌شمارد. فقهاى شيعه به همين لحاظ جهاد را

[١] . رك: جواهر الكلام، ج ٢ ص ٣.