گرايش جامعه اسلامى به فرهنگ جهاد نه تنها احياگر اين ارزش بزرگ توحيدى است بلكه بسيارى از ارزشهاى والاى ديگر اسلام نيز به مقتضاى ماهيت فرهنگ جامع ارزشى جهاد تحقق مى‌پذيرد كه مبحث ما اشاره هر چند كوتاه و مختصر به آنها را طلب مى‌كند.

[١] . رهاسازى انسانهاى دربند و اسارت و احياى فرهنگ ارزشى توسعه آزادى ملتها و تحقق فلسفه سياسى اصل توحيد و نفى عبوديتها و اسارتها كه توضيح آن به اختصار گذشت.

[٢] . احياء ياد خدا و احساس حضور در محضر خدا كه همواره نصب العين رزمنده جهادگر مى‌باشد.

در حديثى از پيامبر (ص) ياد خدا به عنوان رمز و راز جهاد و فلسفه اصلى آن بيان شده است:

«لولا ذكر الله لم يوم بالقتال»١

«اگر ياد خدا نبود هرگز به جهاد امر نمى‌شد»

[٣] . احياى بينش توحيدى در تمامى ابعاد بويژه در بعد توحيد افعالى بگونه‌اى كه مسلمان، عامل و علت اصلى همه حوادث و پديده‌ها را اراده و مشيت الهى دانسته و خدا را قيوم بداند و به مفاد آيه شريفه: (بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْ‌ءٍ‌)٢ ايمان داشته باشد و اعمال و رفتارش آن گونه باشد كه قرآن بازگو مى‌كند:

(قُلْ لَنْ يُصِيبَنٰا إِلاّٰ مٰا كَتَبَ الله لَنٰا هُوَ مَوْلاٰنٰا)٣ «اين سخن ورد زبانتان و اعتقاد قلبتان باشد كه جز آنچه كه خدا براى ما خواسته دامنگير ما نمى‌شود، او است ولى و مولاى ما».

على (ع) در توصيف بينش جهادگران واقعى آيه شريفه (وَ مَا اَلنَّصْرُ إِلاّٰ مِنْ عِنْدِ الله‌)٤ را چنين تطبيق مى‌دهد: هيچ‌كدام از پيروزيها و شكستهاى ما در دوران حيات پيامبر (ص) به قدرت و ضعف رزمى و فراوانى و يا اندك بودن نيروها بستگى نداشت همه ما در راهى گام بر مى‌داشتيم كه خداوند نصرت در آن را به ما وعده داده بود. [٥]

٤. احياى ارزش توكل به معنى خداباورى در نتيجه‌گيرى از تلاش و كوشش كه موجب تقويت اراده، ايمان، وجدان‌كارى و بالارفتن كارآيى در سطوح فردى، گروهى و ملى

[١] . كنز العمال، ج ٢ ص ٢٤٣.

[٢] . همان.

[٣] . توبه، آيه ٥١.

[٤] . آل عمران، آيه ١٢٦.

[٥] . نهج البلاغه، خ ٢٧.