مجموعه ورّام، آداب و اخلاق در اسلام ت تنبیه الخواطر - ورام بن ابی فراس - الصفحة ٥٥٤ - كيفيت پرسش در روز قيامت

به خدا سوگند به خاطر مال دنيا از خانه شوهرم بيرون نشده‌ام! جز براى رضاى خدا و پيامبرش بيرون نيامده‌ام.

يكى از بزرگان مى‌گويد: عقل همان دانايى اوّليه‌اى است كه انسان را از كار زشت باز مى‌دارد، و قوه بازدارنده هر كس كه بيشتر باشد او خردمندتر است.

گويند: عقل نيرويى است در دل آدمى كه او را از كار زشت باز مى‌دارد.

و نيز گفته‌اند: عقل نيروى شناختى است كه زشت و زيبا را جدا مى‌سازد، و تفاوت عقل و علم، آن است كه بعضى افراد با اينكه پاره‌اى از علوم را نمى‌دانند، ممكن است داراى عقل كامل باشند، امّا آن كه مقدارى از عقل را كم دارد نمى‌تواند عالم كامل باشد، امّا كسى كه داراى عقل كامل است، فاقد علم نيست، زيرا [مثلا] مى‌تواند تشخيص دهد، اين انار شيرين و يا ترش است! خداى متعال فرموده است: «و استعينوا بالصّبر و الصّلوة (٢٦)»، صبر، عبارت از جلوگيرى نفس از خواستها و باز داشتن از هوا و هوس است. صبر، خوى پسنديده‌اى است كه خداوند بدان امر فرموده و بر او راهنمايى كرده است، [و بر دو نوع است:] صبر بر طاعت خدا و صبر بر اجتناب از نافرمانى او. امّا دليل يارى خواستن از نماز، از آن روست كه در نماز تلاوت قرآن، و دعاست، و خضوع و خشوع براى خدا و آرامش دل وجود دارد، و اينها كمكى است در برابر كشش نفس به جاه‌طلبى و سركشى از تن دادن به اطاعت پروردگار.

پيامبر خدا ٦ را هر گاه چيزى غمگين مى‌كرد، از روزه و نماز كمك مى‌گرفت. (٢٧) عمّار سجستانى از امام صادق (ع) و از قول پدر بزرگوارش امام باقر (ع) نقل مى‌كند، كه آن بزرگوار فرمود: هيچ خيرى در تنبلى نيست، (٢٨) هر گاه كسى با تنبلى ركوع و يا وضوى خود را پايان ببرد، براى آخرتش سودى ندارد، و هر گاه در كارى كه براى زندگى دنياى اوست تنبلى بورزد، خيرى براى دنياى او نخواهد