در حال شك باشد (١٥٣). [گمان و شك و احتمال همسانند، جز اينكه در ظن و گمان يك طرف رجحان دارد بر ديگرى و ظن عبارت از آن چيزى است كه در نزد صاحب ظن رجحان دارد، ولى او احتمال خلاف مورد ظن را نيز مى‌دهد. بنا بر اين «ظن» به لحاظ همين احتمال خلاف مورد آن از علم مى‌شود، و به لحاظ رجحان- از شكّ و تقليد و ديگر چيزها، جدا مى‌گردد. در آيه مباركه: وَ أَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزادَتْهُمْ رِجْساً إِلَى رِجْسِهِمْ ... (١٥٤) خداى متعال، شك را بيمارى شمرده است، زيرا كه او تباهى نيازمند به چاره‌جويى است مانند برهم خوردن و تباهى در بدن كه نياز به معالجه دارد، و بيمارى قلبى مشكلتر و علاجش دشوارتر و دارويش با ارزشتر و پزشكانش كمترند. رجس و نجس يك چيز هستند، كفر را از باب نكوهش رجس ناميده است و دورى از آن واجب است همان طورى كه اجتناب از نجس لازم است. مفهوم زيادت را در مورد شدت بيمارى از آن جهت بكار برده است كه بيمارى افراد از اين نوع روز افزون مى‌باشد و نظير آن است عبارت: يك درد براى از بين بردن تندرستى كافى است. همان طور كه شاعر گفته است:

بينائيم پس از بهبودى، به من دروغ نماياند، و خيانت كرد يك درد، كافى است كه بهبودى و سلامتى را بر هم زند (١٥٥) در باره آيه مباركه: وَ لَوِ اتَّبَعَ الْحَقُّ أَهْواءَهُمْ لَفَسَدَتِ السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ وَ مَنْ فِيهِنَ‌ (١٥٦): و اين يك استعاره‌اى (١٥٧) است و مقصود آيه اين است كه اگر حق بر طبق خواست آنان و پيرو خواهشهاى ايشان باشد، آسمانها و زمين و مردم آنها تباه گشته و مردم به هر نوع گمراهى كشيده مى‌شوند و دچار هر گونه مظلمه‌اى مى‌گردند، زيرا حق به مصلحتها و خوبيها مى‌خواند و هواى نفس به مفسده‌ها و بديها دعوت مى‌كند. پس اگر حق تحت رهبرى هوا قرار گيرد هر آينه فساد فراگير و اشتباه‌كارى همگانى شده، و پرچمهاى هدايت پايين آمده، و مناره‌هاى گمراهى برافراشته مى‌شود.

و در مورد آيه مباركه: أَ يُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَنْ يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتاً