مجموعه ورّام، آداب و اخلاق در اسلام ت تنبیه الخواطر - ورام بن ابی فراس - الصفحة ٤٨٩ - ياد مرگ

روشنترين راه آن است كه بيشتر به ياد مرگ امثال و اقران خود باشد كه پيش از وى از اين دنيا رفته‌اند، مردن آنها را و زير خاك تيره قرار گرفتنشان را ياد كند، و همچنين وضع آنها را در پست و مقامى كه داشتند و حالات آنها را به خاطر آورد، و بنگرد كه چگونه خاك صورت زيبايشان را نابود ساخته است و چگونه اعضاى بدن آنها در دل قبرها از هم پاشيده و زنهايشان بيوه و فرزندانشان يتيم و اموالشان تار و مار و مسجدها و انجمن‌ها از ايشان خالى و آثارشان گسسته شده است! پس هر چه يك يك افراد را بيشتر ياد كند و در دلش حالت، و كيفيت مردن او را به خاطر آورد، و چهره شاداب او، و رفت و شد، آرمان زندگى و ادامه حيات، و فراموشى او از مردن، و فريب خوردنش به امكانات موجود، و اعتمادش به نيرو و جوانى و علاقه‌اش به خنديدن و بازى كردن، و غفلت از مرگ حتمى و هلاكت قطعى كه در پيش روى او بوده، به ياد آورد. و هم اينكه او چگونه رفت و آمد مى‌كرد، و اكنون پاهايش و مفاصلش از هم پاشيده است، و چگونه حرف مى‌زد و حالا كرمها زبانش را خورده‌اند، و چگونه مى‌خنديد، در حالى كه خاك دندانهايش را نابود ساخته، و چگونه نيازمنديهاى خود را يك جا براى بيست سال فراهم مى‌كرد، در صورتى كه بيش از يك ماه به مردنش نمانده بود، و او غافل از هدف آفرينشش؛ تا اين كه مرگ سر وقت بدون حساب قبلى مى‌رسد و حقيقت بر او كشف مى‌شود، و به گوشش اين ندا مى‌رسد كه بهشت يا آتش دوزخ! آنگاه تو به خود مى‌نگرى كه تو نيز مانند ايشانى و چون ايشان در غفلتى و سرانجام كار تو نيز بسان سرانجام آنهاست! ابو درداء مى‌گويد: هر گاه به ياد مرده‌ها افتادى خود را مانند آنها بدان! گويند: خوشبخت كسى است كه از ديگران پند گيرد! بنا بر اين چنين فكر و انديشه با رفتن به قبرستان و ديدن بيماران باعث تجديد خاطره مرگ مى‌شود و اين خاطره در دل به طورى مؤثر مى‌افتد كه هميشه مرگ جلو چشم است، و اميد آمادگى براى مرگ و دورى از سراى فريب مى‌رود، اگر نه تنها با ظاهر دل و