مجموعه ورّام، آداب و اخلاق در اسلام ت تنبیه الخواطر - ورام بن ابی فراس - الصفحة ٤١٠ - فضيلت توكل

توبه او توكل نمى‌كنى؟! و هر چه در قرآن راجع به توحيد سخن گفته شده است، هشدارى است بر قطع توجّه از توكّل و اعتماد به غير خدا.

پيامبر خدا ٦ فرموده است: اگر شما چنان كه شايد، بر خدا توكل كنيد، هر آينه خداوند روزى شما را خواهد داد، همان طورى كه روزى يك پرنده را مى‌دهد، كه صبح گرسنه است اما شب كه مى‌شود كاملا سير است (٨). و نيز فرموده است: هر كه تنها به خدا توكّل كند، خداوند هزينه زندگى و روزى او را از جايى كه او انتظار نداشته كفايت مى‌كند، و هر كه تنها اميدش به دنيا باشد، خداوند او را به دنيا واگذارد (٩)! و آن گرامى فرموده است: هر كس دوست دارد كه بى‌نيازترين مردم باشد، بايد بدان چه نزد خداست بيش از آنچه در دست خود اوست مطمئن باشد (١٠).

از پيامبر ٦ نقل كرده‌اند وقتى كه كار بر خانواده‌اش سخت مى‌شد، مى‌فرمود: برخيزيد نماز بخوانيد، و مى‌فرمود: پروردگارم مرا چنين دستور داده و فرموده است: «كسانت را به نماز امر كن و بر آن استوار باش، از تو روزى نمى‌خواهيم، ما تو را روزى مى‌دهيم و سرانجام نيك از آن پرهيزگاران است (١١).» آورده‌اند وقتى كه ابراهيم (ع) را از منجنيق به ميان آتش انداختند، جبرئيل گفت: آيا نيازى دارى؟ فرمود: امّا به تو، خير. خداوند به وعده خود:

«خدا مرا بس است و او نيكو وكيلى است» وفا كرد. موقعى حضرت ابراهيم اين را گفت كه او را به آتش انداختند، آنگاه خداوند اين آيه را نازل كرد: «و ابراهيم كه به طور كامل وظيفه خود را انجام داد (١٢)».

خداوند به داود وحى كرد: هيچ بنده‌اى نيست كه تنها به من- نه به بندگانم- اعتماد و توكّل كند، و آسمانها و زمين با او ناسازگارى كنند، بلكه راه نجاتى و روزنه اميدى برايش پيدا مى‌شود. يكى از دانايان مى‌گويد: هر كه به خدا اعتماد ورزد، قوت خود را يافته است.

و يكى از علما مى‌گويد: مقدار تضمين‌شده از روزيت تو را از وظيفه‌