مجموعه ورّام، آداب و اخلاق در اسلام ت تنبیه الخواطر - ورام بن ابی فراس - الصفحة ٥٤ - احاديث و مواعظ متفرقه

موعظه، آن قدر مبالغه ورزد و آن را در دل جاى دهد، كه گويى، به دليل قرب شنوايى و به خاطر علاقمندى به گوينده و واعظ گرش خود را به جانب او افكنده است! آيه مباركه: وَ لا أُقْسِمُ بِالنَّفْسِ اللَّوَّامَةِ (١٦٥- آن نفسى كه در روز قيامت نفوس را به خاطر كوتاهيشان در راه تقوى ملامت، و يا آن نفسى كه خود را پيوسته سرزنش مى‌كند، هر چند كه در نيكوكارى تلاشگر بوده است.

و از حسن بصرى نقل شده است كه مؤمن را هيچ گاه- جز در حال سرزنش نفس خود- نمى‌بينى، امّا فاجر، هر چه پيش برود نفسش را ملامت نمى‌كند.

يكى از شعرا مى‌گويد:

اميد من تشنه به در خانه تو [احسان تو] است، پس آبيارى كن* زيرا من گياهى هستم كه تو عهده‌دار كشتن آنى! و پاى بخت و اقبالم لغزيد، و تو آن را برطرف كردى* پس نگذار كه روزگار عزم مغلوب ساختن آن را بنمايد (١٦٦)! و اشعار زير از عمر بن عبد العزيز است:

آن كس كه بهنگام برخورد آفتاب، و يا گرد و غبار با پيشانيش، از بهم ريختن سر و صورت و غبار آلودگى مى‌ترسد و با سايه انس مى‌گيرد، تا شادابيش باقى بماند، سرانجام روزى على رغم ميلش ساكن گور خواهد شد. در گودال خاك بى‌آب و علف و تاريك، در زير خاك با غم و اندوه آنجا مدّت درازى درنگ خواهد كرد.

اى نفس پيش از اينكه سقوط كنى به توشه و وسايلى مجهّز شو، تا بدان وسيله به مقصد برسى، تو بيهوده آفريده نشده‌اى (١٦٧-! شعر زير از اعشى، ميمون بن قيس است، از يك قصيده كه پيامبر ٦ را بدان وسيله ستوده است: