مجموعه ورّام، آداب و اخلاق در اسلام ت تنبیه الخواطر - ورام بن ابی فراس - الصفحة ٤٤٥ - محاسبه نفس

تو مى‌باشد، هر كسى نيكى كند بسود خود كرده، و هر كه بدى كند، به زيان خود اوست، و خداوند از جهانيان بى‌نياز است.

واى بر تو اى نفس! از نادانى خود بيرون بيا و آخرتت را با دنيايت مقايسه كن! كه «آفرينش و انگيزش شما جز همانند يك نفس واحد نيست (٣٤)» و «همان طورى كه خلق را در آغاز آفريديم، دوباره برمى‌گردانيم وعده‌اى است برما (٣٥)»، «و همچنان كه نخست شما را آفريد، بازمى‌گرديد (٣٦).» و سنّت الهى است «و هرگز در سنّت خدايى تغيير و تبديلى نخواهى ديد (٣٧).» واى بر تو اى نفس! من تو را جز در حال انس و دلبستگى به دنيا نمى‌بينم پس با آن انس گرفته‌اى و جدايى از آن برايت دشوار شده و نزديكى به دنيا را مورد توجه قرار داده‌اى، و در باطن خود هر چه بيشتر مى‌خواهى آن را دوست بدارى، حال فرض كن كه تو از كيفر و پاداش الهى و از هول و هراس قيامت و احوال آن غافلى، پس مرگ را كه بين تو و دوستانت جدايى مى‌افكند، باور ندارى! آيا به نظر تو آن كسى كه وارد كاخ پادشاهى شده تا از طرف ديگر آن بيرون رود، پس چشمش را به چهره زيبايى مى‌دوزد كه مى‌داند سراسر قلب او را پر مى‌كند و بعد ناگزير بايد از او جدا شود، چنين كسى از عقلا به حساب مى‌آيد و يا از نادانان؟

آيا نمى‌دانى كه دنيا سراى قدرتمندترين قدرتمندان است، و تو در آنجا عاريه‌اى و هيچ چيز دنيا با عاريه‌نشينان پس از مرگ، همراهى نمى‌كند، از اين رو سرور آدميان ٦ فرموده است: روح القدس به سويداى قلبم دميد: هر چه را مى‌خواهى دوست بدار كه تو از آن جدا خواهى شد، و هر كارى مى‌خواهى بكن كه تو مطابق آن پاداش داده مى‌شوى، و هر چه مى‌خواهى زندگى كن، كه سرانجام خواهى مرد (٣٨)! واى بر تو اى نفس! آيا نمى‌دانى كه هر كه به حصار دنيا توجه كند و بدان جا دل ببندد- با اينكه مرگ در پى اوست- موقع جدايى حسرتش بيشتر خواهد بود، و از زهر كشنده‌اى بهره مى‌گيرد كه خود نمى‌فهمد! آيا نمى‌بينى آن كسانى را كه رفتند چگونه ساختند و برافراشتند و بعد