بيهوده و بيكار بگذراند، و پيوسته به خودش وعده دهد كه من سال آخر وقتى كه بخواهم به وطنم برگردم، براى تخصّص علمى تلاش مى‌كنم! آيا تو به عقل و انديشه و به اين تصور او كه در مدّت كمى نفس مى‌تواند به تخصّصى برسد و يا به اين حساب كه مقام فقاهت و تخصص را بدون زحمت و تلاش با تكيه به كرم خداى سبحان مى‌شود به دست آورد نمى‌خندى؟ بعلاوه فرضا كه تلاش و كوشش در آخر عمر مفيد باشد و تو را به درجات عاليه برساند شايد همين امروز، روز آخر عمرت باشد پس چرا مشغول نمى‌شوى؟ پس چه چيز مانع از اقدام فورى و چه انگيزه‌اى براى امروز و فردا كردن دارى؟! آيا جز ناتوانى تو در برابر شهوت انگيزه ديگرى هست؟ چون مخالفت با نفس رنج و زحمت دارد! آيا به انتظار آن هستى كه روزى بيايد كه مخالفت با شهوتها سخت و دشوار نباشد؟ چنين روزى را هرگز خدا نيافريده و نخواهد آفريد؟ پس بهشت، جز در سايه تحمّل سختيها ميسر نيست و سختيها هم هرگز براى نفس سبك و آسان نيست، اين امر محالى است! اى نفس آيا نينديشيده‌اى از آن آغازى كه به خود وعده مى‌دهى، و فردا، فردا مى‌گويى، چقدر فردا آمده و امروز شده است، پس به چه نتيجه‌اى رسيده‌اى؟

آيا نمى‌دانى كه فردايى كه آمده و امروز شده حكم ديروز را پيدا كرده است؟ نه، بلكه تو از آنچه امروز عاجزى فردا عاجزترى زيرا شهوت همچون درختى ريشه‌دار است كه بنده موظّف به كندن آن است، اما وقتى كه به دليل ضعف، خود را ناتوان ديد و كندن آن را موكول به فردا كرد، همچون كسى است كه از كندن درختى خود را ناتوان ببيند، با اينكه او جوان نيرومندى است، و به سال ديگر موكول سازد، در صورتى كه مى‌داند در طول اين مدّت نيرو و ريشه درخت بيشتر و عميقتر مى‌شود، و از آن طرف به ضعف و سستى شخص افزوده مى‌شود، پس چيزى را كه در جوانى نتواند انجام دهد، در پيرى نيز نخواهد توانست، بلكه تمرين و رياضت در پيرى بسيار دشوار است و پاكداشت از گناه، خود نوعى عذاب است، و چوب تر قابل انحناست اما وقتى كه خشگيد و روزگارى بر او گذشت، غير