مجموعه ورّام، آداب و اخلاق در اسلام ت تنبیه الخواطر - ورام بن ابی فراس - الصفحة ٤٠٧ - دانشمندان به خود مغرور

هفت مرتبه- بر آن كسى كه مى‌داند، يعنى اينكه علم بر او حجّتى است، زيرا مى‌گويند: چرا به آنچه مى‌دانستى عمل كردى، و چگونه شكر نعمت خدا را بجا آوردى.

پيامبر ٦ فرمود: از همه مردم عذاب آن عالمى در روز قيامت سختتر است كه به علمش، عمل نكرده است (٦)، و از عملش سودى نبرده است. و ما آنچه را كه بيان داشتيم با عالم بدكار تطبيق نمى‌كند، بلكه آنچه در فضيلت علم رسيده است، مطابق اوست! پس شيطان دل او را بدان متوجّه مى‌سازد كه مطابق ميل اوست، و آن خود عين غرور و فريب است، زيرا كه وى اگر با چشم بصيرت بنگرد، مثل او همان بود كه ما گفتيم، و اگر به چشم ايمان بنگرد، آن كسى كه از فضيلت علم او را خبر داده است، همان از نكوهش عالم بد نيز خبر داده است و هم اينكه خبر داده است كه حال ايشان از حال نادانان بدتر است! مثل عالم به خدا و صفات و اسماء پروردگار كه عمل ندارد، و فرمان و حدود الهى را ضايع مى‌كند مثل كسى است كه مى‌خواهد به پادشاهى خدمت كند، پادشاه و اخلاق و صفات، رنگ، شكل، و طول، عرض، عادت و موضع او را بشناسد، لكن در حالى كه قصد خدمت او را دارد كليه كارهايى كه موجب خشم پادشاه مى‌شود، انجام دهد و از تمام آنچه كه مورد محبت او است- از قبيل: لباس، شكل، حركت و سكون- دستش تهى مى‌باشد، به همه آنچه كه باعث نارضايتى آن پادشاه است آلوده است و تنها به شناخت خود او، نسب، نام و نشان و روش او در تنبيه خدمتكاران چسبيده است. و اين شخص واقعا فريب خورده است، زيرا اگر علاوه بر شناخت خود او و اسم و نسب و راه و روشش، به آنچه كه او دوست دارد، آراسته شود و امر او را اطاعت كند، به طور قطع به رسيدن مقصود يعنى تقرب به او و از خواص او شدن، نزديك خواهد بود، جز اينكه كوتاهى و تقصير او در تقوا، و پيروى از خواسته‌هاى نفسانى دليل بر آن است كه از شناخت خداى تعالى تنها اسم بدون واقعيت و معنى نصيب او شده است. زيرا