مجموعه ورّام، آداب و اخلاق در اسلام ت تنبیه الخواطر - ورام بن ابی فراس - الصفحة ٢٤٠ - خشم

آورد، و به زشتى حالت خشم در وجود خود انديشه كند و شباهت شخص خشمناك به سگ درنده‌اى كه در حال حمله است، و از آن طرف شباهت يك حكيم راهنما را كه خشم را به يك سو نهاده است، به انبياء، علما و حكما، در نظر گيرد و بعد خود را مخيّر كند شباهت خود را به سگها، درندگان و مردمان پست بپذيرد، و يا آن كه خود را نظير پيامبران و دانشمندان در راه و روش خود ببيند، حتما مايل خواهد بود،- در صورتى كه داراى مختصر عقلى باشد- به اين خوبان اقتدا كند. و در باره انگيزه‌اى كه باعث شده تا او به قصد انتقام باشد، و خشم خود را فرو نخورد، بينديشد و ناگزير انگيزه آن چيزى نظير اين حرف شيطان است كه مى‌گويد، اين روش تو را ناتوان و ناچيز و ذليل و خوار مى‌سازد، و در انظار مردم كوچك مى‌شوى! بايد با خود بگويد: عجب از تو اى نفس از احتمال حاضر رنج مى‌برى، امّا از خوارى روز قيامت بيمناك نيستى، آنگاه كه طرف دست تو را بگيرد، و از تو انتقام بكشد، تو امروز مى‌ترسى كه در انظار مردم كوچك شوى، امّا نمى‌ترسى از اين كه در نزد خدا، فرشتگان و انبياء خوار شوى، و هر گاه خشم را فرو مى‌خورد به خاطر خدا فرو خورد، كه اين خود باعث عظمت او در پيشگاه خدا شود، او را به مردم چه كار! ذلّت روز قيامت بدتر است از ذلّت در برابر آن كه مى‌خواهد از او انتقام بگيرد، آيا دوست ندارد كه در روز قيامت- وقتى كه منادى ندا دهد هر كه مزدى در نزد خدا دارد بپاخيزد- او نيز بپاخيزد، و بپا نمى‌خيزد، جز آن كه داراى گذشت بوده است. اين سلسله مطالب و نظاير اينها از معارف ايمان را بايد از دل بگذراند، و هر گاه خشم شما را فرا گرفت بايد بگوييد:

«اعوذ باللَّه من الشيطان الرجيم» يعنى از دست شيطان مردود از رحمت خدا به خدا پناه مى‌برم. چون خشم از جنود شيطان است.

فرمود: هر گاه كسى كه از شما خشمگين شد، در همان حال، با آب وضو بگيرد، چون خشم از آتش است! و در روايت ديگرى آمده است: خشم از شيطان است، و شيطان از آتش،