مجموعه ورّام، آداب و اخلاق در اسلام ت تنبیه الخواطر - ورام بن ابی فراس - الصفحة ١٩٠ - تهذيب اخلاق

در بهشت است. (٣) پيامبر خدا ٦ فرمود: «مؤمن درگير پنج مشكل است: مؤمنى كه به او حسد مى‌ورزد، منافقى كه با او دشمن است، و كافرى كه با او در ستيز است، و شيطانى كه او را گمراه مى‌كند و نفسى كه با او در كشمكش است» (٤) بنا بر اين بيان پيامبر ٦ نفس دشمنى است، ستيزه‌جو كه بايد با او مبارزه كرد.

نقل مى‌كنند كه خداوند به حضرت داود (ع) وحى كرد: اى داود! خود برحذر باش و اصحابت را نيز از خواسته‌هاى نفسانى بر حذر كن! زيرا دلها وابسته به خواسته‌هاى دنيايى است، و خردهاى چنين افرادى از ما غافلند.

حضرت عيسى فرمود: خوشا به حال كسى كه شهوت حاضر را به خاطر وعده غايبى كه هنوز نديده است ترك كند! پيامبر گرامى ٦ فرمود: «آزار خود را از خويشتن بازدار و از هواى نفس در معصيت خدا پيروى مكن، زيرا روز قيامت، تو خود با خويشتن دشمن خواهى بود، و بعضى از شما بعض ديگر را لعنت مى‌كند، جز اينكه خداوند ببخشد و گناهان را بپوشاند.» (٥) و نيز رسول خدا ٦ براى گروهى كه از ميدان جهاد بازگشته بودند، فرمود:

«آفرين بر شما كه از جهاد كوچك به جهاد بزرگ باز گشتيد! عرض كردند: يا رسول الله! جهاد بزرگ چيست؟ فرمود: جهاد با نفس.» (٦) و فرمود: مجاهد آن كسى است كه در راه خدا با نفس خود جهاد كند. (٧) يكى از بزرگان مى‌گفت: اى نفس، نه در دنيا با شاهزادگان، در ناز و نعمت شريك بودى و نه در راه آخرت با عابدان به تلاش پرداختى.

حسن مى‌گويد: حيوان چموش از نفس تو كمتر نيازمند به لجام محكم و استوارى است! مجاهده با نفس به چهار چيز است: از خوراك به مقدار قوت، از خواب، به چشم برهم نهادن، و از سخن به مقدار نياز، و آزار نرساندن به هيچ كس! بنا بر اين، كم خوردن باعث سركوبى شهوات، و كم خوابى باعث‌