جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ

حال ببينيم خواجه شمس الدين محمد حافظ شيرازى كيست؟

غزل 1 ألا يا أيها الساقى! أدر كأسا وناولها

غزل 2 اى فروغ حسن ماه از روى رخشان شما!

غزل 3 دل مى رود ز دستم، صاحبدلان! خدا را

غزل 4 ساقى! به نور باده، برافروز جام ما

غزل 5 صلاح كار كجا و من خراب كجا؟

غزل 6 اگرآن ترك شيرازى، به دست آرد دل ما را

غزل 7 دوش از مسجد سوى ميخانه آمد پير ما

غزل 8 شب از مطرب، كه دل خوش باد وى را!

غزل 9 صوفى! بيا، كه آينه صاف است جام را

غزل 10 رونق عهد شباب است دگر بستان را

غزل 11 به ملازمان سلطان كه رساند اين دعا را

غزل 12 صبا! به لطف بگو، آن غزال رعنا را

غزل 13 ساقيا! برخيز و در ده جام را

غزل 14 ما برفتيم و تو دانى و دل غمخور ما

غزل 15 لطف باشدگر نپوشى از گداها روت را

غزل 16 تا جمالت عاشقان را زد به وصل خود صلا

غزل 17 مىدمد صبح و كله بسته سحاب

غزل 18 گفتم اى سلطان خوبان! رحم كن براين غريب

غزل 19 آفتاب از روى او شد در حجاب

غزل 20 تعالى الله! چه دولت دارم امشب

غزل 21 صبح دولت مى دمد كو جام همچون آفتاب؟

غزل 22 ز باغ وصل تو يابد رياض رضوان آب

غزل 23 بيا كه قصر امل، سخت سست بنياد است

غزل 24 بروبه كار خوداى واعظ! اين چه فرياداست؟

غزل 25 روزه يكسو شد و عيد آمد و دلها برخاست

غزل 26 چو بشنوى سخن اهل دل، مگو كه خطاست

غزل 27 روضه خلد برين، خلوت درويشان است

غزل 28 مطلب طاعت و پيمان درست از من مست

غزل 29 سر ارادت ما و آستان حضرت دوست

غزل 30 دل، سراپرده محبت اوست

غزل 31 آن سيه چرده، كه شيرينى عالم با اوست

غزل 32 دارم اميد عاطفتى از جناب دوست

غزل 33 آن شب قدرى كه گوينداهل خلوت، امشب است

غزل 34 سينهام زآتش دل، در غم جانانه بسوخت

غزل 35 زاهد ظاهرپرست از حال ما آگاه نيست

غزل 36 آن پيك نامور، كه رسيد از ديار دوست

غزل 37 زلفت هزار دل به يكى تار مو ببست

غزل 38 مرحبا! اى پيك مشتاقان! بگو پيغام دوست

غزل 39 آن ترك پرى چهره كه دوش از بر ما رفت

غزل 40 منم كه گوشه ميخانه، خانقاه من است

غزل 41 لعل سيراب به خون تشنه، لب يار من است

غزل 42 روزگارى است كه سوداى بتان دين من است

غزل 43 اى شاهد قدسى! كه كشد بند نقابت؟

غزل 44 باغ مرا چه حاجت سرو وصنوبر است؟!

غزل 45 شكفته شدگل حمراو گشت بلبل مست

غزل 46 زلف آشفته و خوى كرده و خندان لب و مست

غزل 47 خدا چو صورت ابروى دلرباى تو بست

غزل 48 اى هدهد صبا! به سبا مى فرستمت

غزل 49 اى غايب از نظر! به خدا مى سپارمت

غزل 50 به جان خواجه و حق قديم و عهد درست

غزل 51 خلوت گزيده را، به تماشا چه حاجت است

غزل 52 خوشتر ز عيش و صحبت باغ و بهارچيست

غزل 53 ما هم اين هفته شد از شهر وبه چشمم سالى است

غزل 54 صحن بستان ذوق بخش وصحبت ياران خوش است

غزل 55 در دير مغان آمد، يارم قدحى در دست

غزل 56 گل دربر و مى در كف و معشوقه به كام است

غزل 57 اگر به لطف بخوانى، مزيد الطاف است

غزل 58 ما را ز خيال تو، چه پرواى شراب است

غزل 59 كنون كه در كف گل، جام باده صاف است

غزل 60 اگرچه باده، فرح بخش وباد، گلبيز است

جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٤٩٢

مجوى عيشِ خوش از دورِ واژگونِ سپهر		كه صافِ اين سَرِخُم، جمله دُردى آميز است‌

اى خواجه! حال كه سپهر واژگون بر عاشقانِ يار سخت گرفته و به خونشان تشنه است، عيش و خوشى را ازآن توقّع مدار، زيرا مصائب و ناگواريهاى آن اهل كمال را از سيرشان بازمى دارد و نمى گذارد با محبوب خويش در عيش و عشرت به سربرند.

و ممكن است بخواهد بگويد: دنيا، جاى خوشى نيست؛ كه:

٤٨٥

«ألدُّنْيا دارُ المِحَنِ.»

[١]: (دنيا، خانه و محلّ گرفتاريها و امتحانهاست.- نيز:

٤٨٦

«ألدُّنْيا مَحَلُّ الآفاتِ.»

[٢]:

(دنيا، محلّ و جايگاه آفتها و آسيبهاست.- همچنين:

٤٨٧

«ألدُّنْيا مَليئَةٌ بِالمَصائِبِ، طارِقَةُ الفَجائِعِ وَالنَّوائِبِ.»

[٣]: (دنيا، آكنده از مصائب و بلايا، و پيوسته با پيشامدهاى ناگوار و گرفتاريهايش [در] مى‌كوبد.)، و خوشيهاى آن آميخته با مصائب و ابتلائات است؛ كه:

٤٨٨

«إنَّ لِلدُّنْيا مَعَ كُلّ شَرْبَةٍ شَرَقاً، وَمَع كُلّ أكْلَةٍ غُصَصاً ..»

[٤]: (بدرستى كه براى دنيا با هر جرعه و لقمه اى گلوديرى است ...)؛ لذا مى گويد:

سپهرِ بر شده، پَرْويزَنى است خون افشان‌		كه قطره‌اش سَرِ كسرى‌ و تاجِ پرويز است‌

اى خواجه! فلكِ گردون چون غربالى است كه خون از آن مى چكد، هر قطره‌اش نشانگر كشته شدن فردى چون كسرى و خسرو پرويز است، پس اگر با تو ستم كند، جاى تعجّب نيست. در جايى مى گويد:

سَرِفتنه دارد دگر روزگار		من و مستى و فتنه چشم يار

همى ماندم از دور گردون شگفت‌		ولى نيست بر وى مجال گرفت‌

بسى در جهان ديده گردونِ پير		سرافراز شاهانِ صاحبْ سرير

[١] ( ١، ٢، ٣) غرر و درر موضوعى، باب الدّنيا، ص ١٠٦.

[٢] ( ١، ٢، ٣) غرر و درر موضوعى، باب الدّنيا، ص ١٠٦.

[٣] ( ١، ٢، ٣) غرر و درر موضوعى، باب الدّنيا، ص ١٠٦.

[٤] - غرر و درر موضوعى، باب الدّنيا، ص ١٠٩.