ترجمه بحار الانوار (قسمت سوم از جلد پانزدهم) - موسوي همداني، ابوالحسن - الصفحة ٣٥٢ - باب ٥٩ در باره بيم و اميد و حسن ظن بخدا و گمان لطف و كرم از خداوند متعال داشتن
شكافته شوند. على ابن ابراهيم از حضرت باقر ٧ نقل كرده يعنى
يتصدّعن
متلاشى شوند مِنْ فَوْقِهِنَ از سمت فوقانى خودشان و يا از سمت برابر بالاى زمين. وَ يَسْتَغْفِرُونَ لِمَنْ فِي الْأَرْضِ، ملائكه براى اهل زمين استغفار مينمايند فرمود يعنى براى شيعيان توبه گر فقط گر چه لفظ آيه عمومى است ولى مقصود خصوص شيعيان است (چون توبه واقعى و جامع جميع شرائط اعتقادى و عملى از اينان واقع مىشود پس استغفار ملائكه سودمند بحال شيعيان و براى آنهاست) و در تفسير جوامع از حضرت صادق ٧ نقل كرده كه فرمود: براى مؤمنين استغفار مينمايند.
لَعَلَّ السَّاعَةَ قَرِيبٌ يعنى فرا رسيدن آن. يَسْتَعْجِلُ بِهَا بعنوان استهزاء و مسخره ميگويند پس چه وقت است. مُشْفِقُونَ ولى مؤمنين از وقوع قيامت خائف و ترسانند و در عين حال توقع و انتظار پاداش هم دارند وَ يَعْلَمُونَ أَنَّهَا الْحَقُ حتما خواهد آمد الظَّانِّينَ بِاللَّهِ ظَنَّ السَّوْءِ گمان بد و بيجا نسبت بخدا دارند. كه مثلا خداوند رسولش را و مؤمنين را نصرت و يارى نميكند، عَلَيْهِمْ دائِرَةُ السَّوْءِ همان خذلان و يارى نكردن خدا كه در باره مؤمنين گمان ميكنند و انتظارش را دارند حتما بدون خطا، بخود آنها بازگشته و دچارش خواهند شد.
في ذلك آيَةً لِلَّذِينَ يَخافُونَ علامت و نشانهاى است براى اهل خوف چون آنها هستند كه از اين حوادث و عذابها پند و عبرت ميگيرند. مُشْفِقِينَ. ما در دنيا از عذاب الهى خائف و ترسان بوديم فَمَنَّ اللَّهُ عَلَيْنا خدا برحمتش بر ما منت نهاد وَ وَقانا عَذابَ السَّمُومِ و ما را از عذاب آتش كه در مسام و منافذ بدن مانند زهر نفوذ ميكند نگاه داشت. على بن ابراهيم گفته سموم يعنى حرارت شديد سَنَفْرُغُ لَكُمْ أَيُّهَ الثَّقَلانِ گفته شده يعنى بزودى در قيامت بحساب و كيفر و پاداش شما ميپردازيم و چون روز قيامت تمام شئون و شغلها و ستمهاى خلق پايان يافته و هيچ شغل و كارى بجز يك شأن و يك شغل كه همان پاداش و كيفر باشد نيست لذا آن زمان را زمان فراغت قرار داده البته بعنوان تمثيل.
و گفته شده كه اين تعبير بمنظور تهديد است مثل اينكه انسان در مقام تهديد به كسى ميگويد: بزودى از كارهاى خود فارغ مىشوم و بحسابت ميرسم چون انسان وقتى خود را از كارها مجرد و فارغ نمود. قهرا آمادهتر و براى انجام آن عمل نيرومندتر ميگردد.
كانه خداوند براى تفهيم كمال قدرت خود و تهديد مكلفين تعبير بسنفرغ نموده است و ثقلان يعنى جن و انس إِنِ اسْتَطَعْتُمْ أَنْ تَنْفُذُوا يعنى اگر ميتوانيد از اطراف و جوانب آسمان و زمين بيرون رويد و از حكومت و قدرت خداوند فرار كنيد فَانْفُذُوا خارج شويد لا تَنْفُذُونَ مسلم نميتوانيد بگريزيد إِلَّا بِسُلْطانٍ مگر اينكه قدرتى و قهر و قوتى مستقل در