كه اصرار و ادامه گناه هم باز گمان بمغفرت و بخشش خداوند داشته باشد و با ترك واجبات و اهمال در فرائض باز خيال كند كه خداوند پاداش اخروى باو خواهد اين چنين خيالى هم جهل و غرور و سفاهت، است كه سر از مذهب طائفه (مرجئه) درمى‌آورد. چون ظن يعنى ترجيح دادن يكطرف از لحاظ علت و سبب ترجيح نه همين طور بى‌ملاك و بدون علت و سببى فقط يك خيال و وهم كه اين حالت جز غرور و آرزوى باطل و جهل و سفاهت بيش نيست.

١٥- كافى محمد بن يحيى از ابن عيسى از ابن بزيع از حضرت رضا ٧ كه فرمود در حق خدا حسن ظن داشته باش كه خداوند متعال ميفرمايد:

انا عند حسن ظنّ عبدى المؤمن بى ان خيرا فخيرا و ان شرّا فشرّا

. من در كنار حسن ظن بنده خود هستم اگر گمان خوب نسبت بمن داشته باشد و يا گمان بد داشته باشد اثر گمانش در اعمال او مشاهده خواهد. در اعمال نيك و خوبش و يا اعمال بدش.

بيان:

انا عند حسن ظنّ عبدى‌

. اين حديث از طرق اهل سنت هم نقل شده و خطّابى گفته معناى اين حديث اين است كه من (خداوند) در كنار گمان بنده خود هستم چه در اعمال نيكش و چه در اعمال بدش. چون كسى كه داراى حسن عمل باشد قطعا داراى حسن ظن بخدا است و كسى كه اعمال بد و زشت داشته باشد حتما بخدا گمان بد و سوء ظن دارد- و يا اينكه مقصود اين باشد كه رفتار من با بنده‌ام تابع نحوه گمان او است كه حتى اگر هنگام ارتكاب عمل زشت هم نسبت بمن حسن ظن داشته باشد و در اثر حسن ظن و اميدش طلب عفو و مغفرت نمايد من در كنار حسن ظن او هستم و از او عفو كرده و ميگذارم.

١٦- كافى على بن ابراهيم ... از سفيان بن عينيه گويد شنيدم كه حضرت صادق ٧ ميفرمود: حسن ظن بخدا و انتظار لطف و كرم از او چنين است كه بجز او بكسى اميد نداشته باشى و از هيچ چيز بجز گناه و معصيت خود نترسى.

بيان: از اين حديث شريف اين نكته استفاده مى‌شود كه معناى حسن ظن بخدا و اميد داشتن بلطف و كرم او اين نيست كه انسان از انجام وظائف خوددارى نموده و بخيال لطف و بخشش خداوندى در ميدان گناه بتازد. بلكه باين معنا است كه در عين حال كه وظائف و اعمال خود را مرتب و منظم انجام ميدهد اعتماد و پشت‌گرمى بعمل نداشته باشد و با همين عمل كرد اميد بلطف خداوندى داشته كه با فضل و كرم خويش اين اعمال را بپذيرد. و خوف و ترسش از قصور و كوتاهى در عمل و از گناه خود بترسد نه از خدا پس حسن ظن با خوف و حالت خشيت نه تنها منافات ندارد، بلكه بايد حسن ظن و رجاء با