مردمان بسيارى در آن غرقه شده‌اند، پس بايد كشتى تو در اين دريا تقواى الهى باشد و بارش ايمان، و بادبانش توكّل، و ناخدايش عقل، راهنمايش دانش و آگاهى باشد، و لنگرش صبر و شكيبائى.

اى هشام، هر چيزى علامتى دارد، و علام خردمند انديشيدن است، و علامت انديشيدن خاموشى است. و هر چيزى مركبى دارد، و مركب خردمند تواضع است، و در نادانى و جهل تو همين بس كه مرتكب امور ممنوع و حرام شوى! اى هشام، اگر بدست تو گردوئى باشد و مردمان گويند: مرواريد است: [اين سخن‌] تو را هيچ سود ندهد، و تو خود مى‌دانى كه آن گردو است، و اگر بدستت مرواريد باشد و گويندش: گردو است [اين سخن‌] بتو زيانى نرساند، و تو خود ميدانى كه آن مرواريد است.

اى هشام، خداوند انبياء و رسولان خود را به سوى مردمان ارسال نداشت جز بدين خاطر كه از جانب خدا عقل و خرد را برگيرند، بنا بر اين [در دعوت الهى‌] پذيرش هر بنده‌اى نيكوتر باشد معرفتش بخدا نيكوتر است، و هر كس كه به فرمان الهى آگاهتر باشد عاقلتر است، و عاقلترين ايشان از بالاترين درجه در دنيا و آخرت برخوردار است.

اى هشام، هيچ بنده‌اى نيست جز آنكه فرشته‌اى گيرنده موى پيشانى اوست، و آن بنده براى خدا تواضع نكند جز آنكه آن فرشته بالايش برد، و هرگز بر خدا تكبّر نورزد جز آنكه آن فرشته او را پست كند.

اى هشام، همانا خداوند را بر بندگان دو حجّت است: ١- حجّت ظاهرى، ٢- حجّت باطنى، و امّا حجّت ظاهرى كه رسولانند و انبياء و امامان، و امّا حجّت باطنى، كه عقل و خرد است.

اى هشام، همانا خردمند كسى است كه نه حلال او را از شكر و سپاس باز دارد، و نه حرام بر صبرش چيره گردد.

اى هشام، هر كس سه چيز را بر سه چيز مسلّط گرداند مانند آن است كه هوس خود را بر نابودى عقلش كمك كرده: ١- هر كس كه روشنائى انديشه‌اش را با آرزوهاى درازش تاريك سازد، ٢- و كسى كه شگفتيهاى حكمتش را با سخنان ياوه و گزاف نابود كند، ٣- و آن كس كه نور عبرتش را با شهوات نفسش خاموش سازد، گويا هوى و هوس خود را بر نابودى خردش كمك رسانده، و هر كس كه عقل و خردش را نابود كند با اين كار دين و دنياى خود را تباه ساخته‌