مى‌كرد كه سطحى‌نگر نباشند و با تعمق در درون آيه، رسالت جهانى آن را دريابند. از امام‌ باقر (ع) هم كه درباره اين روايت پيامبر سئوال مى‌كنند، مى‌فرمايند:

ظهره تنزيله و بطنه تأويله‌[١]

يعنى بايد از دل آيه مفهوم عامى را استخراج كنيد، كه مآل و هدف آيه است. مثالى كه در اين‌باره مى‌شود زد، آيه نجوا با پيامبر است، كه از اخص آيات مربوط به شخص پيامبر است:

يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا ناجَيْتُمُ الرَّسُولَ فَقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيْ نَجْواكُمْ صَدَقَةً ذلِكَ خَيْرٌ لَكُمْ وَ أَطْهَرُ فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ‌. أَ أَشْفَقْتُمْ أَنْ تُقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيْ نَجْواكُمْ صَدَقاتٍ فَإِذْ لَمْ تَفْعَلُوا وَ تابَ اللَّهُ عَلَيْكُمْ فَأَقِيمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّكاةَ وَ أَطِيعُوا اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ اللَّهُ خَبِيرٌ بِما تَعْمَلُونَ.[٢]

اگر كسى بپرسد آيا حكم حكومتى در قرآن وجود دارد؟ همين آيه را مى‌آوريم. زيرا حكم شرعى آن نيست كه ابدى باشد، بلكه در شرايط خاصى كاربرد دارد. اين آيه داراى رسالت جاويدى است كه نسخى در آن رخ نداده است. مسلمانان دوست داشتند با پيامبر صحبت كنند و اين پيامبر، همان انسان قبل از بعثت است، كه روابط معمولى و اخلاق خوبى با مردم داشت؛ اما الان در مدينه يك زعيم و رهبر دينى و سياسى است و اوقات او متوجه امور مهم است و وقت نشستن معمولى با مردم را ندارد. خداوند با اين آيه مى‌خواست به مسلمانان بفهماند كه در مسائل جزئى وقت پيامبر را نگيرند، مگر آنكه امر مهمى باشد كه ارزش صرف مال داشته باشد. عرب‌ها ديدند مطلب ارزشمندى ندارند، لذا مراجعه نكردند نه آنكه از خسيسى صدقه ندادند.

مفسّران امروز مى‌گويند اين صحنه‌اى بود كه خداوند ايجاد كرد تا پيامى به مسلمانان بدهد، لذا نه ناسخ است و نه منسوخ. اين آيه مى‌فهماند كه در هر امر جزئى نبايد مزاحم مسئولان جامعه شد مگر در امور مهم و باارزش. اين سوره كلًا در حال آموزش آداب معاشرت است مثل:

[١] . همان، ص ٩٧.

[٢] . مجادله، آيات ١٣- ١٢.