معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٤١ - تعليم روشها و ضوابط تفسير

تعليم روش‌ها و ضوابط تفسير

تفاوت تفسير با تبيين روشن شد؛ هدف مفسر در تفسير، رفع ابهامات و دفع شبهات و كشف مقاصد است؛ اما تبيين دستگاه معرفتى، قانون‌گذارى ويژه‌اى بود كه در چهارچوب آيات قرآن از سوى خداى متعال در اختيار پيامبر و از وى به معصومان (ع) ابلاغ شد.

نقش اهل‌بيت در مقام تفسير فراتر از انجام عمليات تفسير و رفع ابهامات است؛ آنان با تعليم و تربيت گروهى از پيروان و مردم دانشمند، اين فرصت را فراهم كردند تا مردم در پرتو اين تعليمات، توان مراجعه به قرآن و فهم آن را در چهارچوب‌هاى مشخص شده، پيدا كنند. تفسير قرآن ضرورتى مستمر است و به دوره حضور امامان معصوم محدود نمى‌شود. ضرورت دارد در ميان امت اسلامى، هميشه علماى قرآن‌پژوهى باشند كه ابهامات عارض شده و شبهاتى را كه به دليل برخى كج‌فهمى‌ها يا نگاه‌هاى مذهبى و فرقه‌اى و يا جهالت‌ها و انحرافات سياسى و اجتماعى پيش مى‌آيند، مرتفع كنند و خود بر تطبيق آيات بر مصاديق جديد توانا شوند به‌گونه‌اى كه قرآن هميشه در صحنه باشد و همچون خورشيد و ماه نورافشانى و انرژى‌بخشى تازه‌اى داشته باشد.

حضرت استاد معرفت بخش عمده‌اى از فصل مربوط به نقش اهل‌بيت (ع) در تفسير را به توضيح اين جايگاه اختصاص داده‌اند. به نظر وى، تفاسير رسيده از اهل‌بيت (ع) تفاسيرى نمونه است تا امت و علماى مسلمان اسلوب‌هاى تفسيرى را فرا گيرند. اين اسلوب‌ها خود داراى اصول و قواعدى محكم‌اند كه با داشتن آن‌ها، اسلوب‌هاى صحيح تفسير دانسته مى‌شود.[١]

به‌عبارت ديگر، حضرت آيت‌الله معرفت در حالى‌كه بر ضرورت مراجعه به اهل‌بيت (ع) در عمليات تفسير پافشارى مى‌كنند، با نظر غيرپوياى اهل حديث و اخباريون مبنى بر اكتفا به دانش رسيده در روايات اهل‌بيت (ع) در تفسير آيات مخالفت كرده و نقش آن بزرگواران را در حد معلمان و مدرسان اسلوب‌هاى تفسير و بيان‌كنندگان ضوابط و قواعد اين علم بالا مى‌برد تا

[١] . ر. ك: همان، ج ١، صص ٤٦٩- ٤٦٨.