معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٤٥ - جايگاه صحابه در تفسير

جان خريدند، هجرت از وطن، بريدن از پيوندهاى فاميلى و قبيلگى را پذيرا شدند، تحريم اقتصادى و حصر اجتماعى را در شعب ابى‌طالب تحمل و به مدينه هجرت كردند. در آنجا گروهى از تازه مسلمانان، پذيراى مهاجرين شدند و مهاجرين و انصار در چندين غزوه و جنگ، پيامبر را همراهى و اسلام را با تمام وجود يارى كردند تا آنجا كه در مدح آنان آياتى نازل شد:

هُوَ الَّذِي أَيَّدَكَ بِنَصْرِهِ وَ بِالْمُؤْمِنِينَ‌[١]، مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ وَ الَّذِينَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ رُحَماءُ بَيْنَهُمْ تَراهُمْ رُكَّعاً سُجَّداً يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِنَ اللَّهِ وَ رِضْواناً سِيماهُمْ فِي وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ ذلِكَ مَثَلُهُمْ فِي التَّوْراةِ وَ مَثَلُهُمْ فِي الْإِنْجِيلِ كَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ فَآزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَوى‌ عَلى‌ سُوقِهِ يُعْجِبُ الزُّرَّاعَ لِيَغِيظَ بِهِمُ الْكُفَّارَ.[٢]

در اثر همين مجاهدت‌ها، فتح و خطر ارزانى مسلمانان شد:

إِنَّا فَتَحْنا لَكَ فَتْحاً مُبِيناً،[٣] إِذا جاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَ الْفَتْحُ‌* وَ رَأَيْتَ النَّاسَ يَدْخُلُونَ فِي دِينِ اللَّهِ أَفْواجاً[٤]

در اين ميان گاه كاملًا رضايت الهى را جلب مى‌كردند تا آنكه مفتخر به خطاب تحسين مى‌شدند:

لَقَدْ رَضِيَ اللَّهُ عَنِ الْمُؤْمِنِينَ إِذْ يُبايِعُونَكَ تَحْتَ الشَّجَرَةِ[٥]

و خطاب: وَالسَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ وَالْأَنْصَارِ وَالَّذِينَ اتَّبَعُوهُم بِإِحْسَانٍ رَضِى اللّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ وَأَعَدَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِى تَحْتَهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدَاً ذلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ‌،[٦] متوجه آنان مى‌گشت.

[١] . انفال، آيه ٦٢.« او[ خدا] كسى است كه تو را با يارى خود و به وسيله مؤمنان تأييد كرد.»

[٢] . فتح، آيه ٢٩.« و مثال آنان‌[ ياران پيامبر] در انجيل همچون نهالى است كه جوانه‌اش را برآورد و آن را نيرومند سازد و ستبر گردد و بر ساقه‌هايش بايستد( و) كشاورزان را شاد و شگفت‌زده سازد؛ تا از ايشان كافران را به خشم آورد.»

[٣] . فتح، آيه ١.« ما تو را پيروز كرديم، نوعى از پيروزى آشكار!»

[٤] . نصر، آيات ٢- ١.« هنگامى كه يارى خدا و پيروزى آمد و ديدى كه مردم گروه گروه در دين خدا داخل مى‌شودند ...».

[٥] . فتح، آيه ١٨.« هر آينه خداوند از مؤمنين راضى شد هنگامى كه با تو در زير درخت بيعت كردند.»

[٦] . توبه، آيه ١٠٠.« و پيشروان نخستين از مهاجران و انصار كسانى كه به نيكوكارى از ايشان پيروى كرده‌اند، خداوند از آنان خشنود است و آنان نيز از او خشنودند و براى آنان بوستان‌هايى آماده كرده است كه جويباران از فرودست آن جارى است و همواره- جاودانه- در آنند، اين رستگارى بزرگ است.»