معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٥١ - تعريف صحابى در نگاه استاد معرفت

او مى‌كُشند و كشته مى‌شوند؛ به پيامبر و راه، افكار و آرمان و دستورات او ايمان داشته و او را احترام مى‌نمايند؛ وى را در انجام امور دين يارى مى‌كنند و كاملًا تابع قرآن دستورات حيات‌بخش آنند؛ به عهد خود با خدا و رسول، وفادارند و به ققهرا و جاهليت باز نمى‌گردند؛ در هنگام سختى‌ها و كشاكش مشكلات جان‌فرسا، صبورند؛ اين‌ها كسانى‌اند كه شرط صحابى بودن را دارند و اطلاق اين عنوان زيبنده آنان است. حضرت آيت‌الله معرفت در جاى ديگر از جزوه، مراد خود را واضح‌تر بيان مى‌كنند:

«صحابه» پيامبر اكرم (ص) همانند حواريون حضرت‌ مسيح‌ (ع) گروه خاصى بودند كه جنبه اختصاص به آن حضرت را داشتند.[١]

ايشان در نقد ديدگاه‌ ابن حجر در تعريف صحابى مى‌نويسند:

[صحابى‌] صرفاً به كسانى نمى‌گويند كه آنان را مشاهده كرده و يا اندكى با آنان ملاقاتى داشته و يا به عنوان مقلد ملتزم دستورات فقهى آنان گرديده باشد ... مگر آنكه مدت‌ها ملتزم حضور گردد و از علم و فقاهت و درايت آنان بهره‌ها برده باشد .. و از كمالات معنوى و اخلاقى آنان اندوخته‌هايى در خود فراهم كرده باشد. آيا فانوس‌كش يا دربان يا خَدَمه- كه همواره حضور خدمت دارند- از صحابه شمرده مى‌شوند؟ درحالى‌كه هيچ بهره‌اى ازعلم و كمالات آنان در وجودشان راه نيافته و در صدد هم نبوده‌اند؟ يا آيا شتربان يا انباردار آن حضرت كه هيچ‌گاه در صدد كسب معارف نبوى نبوده و يا شايستگى‌اش را نداشته‌اند، مى‌توان جزء صحابه جليل شمرد:

آرى معاصرين حضرت چند دسته‌اند:

١. افراد عادى كوچه و بازار كه ايمان آورده، به نماز و جماعات حضور مى‌يابند.

٢. افراد آماده به خدمت به عنوان سرباز يا ديگر مأموران نظام ادارى.

٣. افراد خدمتگذار، در تأمين مايحتاج زندگى شخصى حضرت و خانواده‌اش.

٤. افراد ملازم حضور در هر مجلس و محفل براى كسب فيض و كمالات معنوى اخلاقى و بالا بردن سطح معلومات از طريق پرسش يا

[١] . همان، صص ١١ و ٣٧.