معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٦٧ - بررسى و نقد

ايشان در تفسير اثرى جامع‌ به‌طور صريح بيان مى‌كنند كه مراجعه به تفاسير صحابى و تابعان صرفاً به منظور بهره‌گيرى در تحقيقات است، نه آنكه تقليد و تعبدى در كار باشد.[١]

خلاصه اين منبع در نگاه استاد معرفت منبعى تعبدى نبوده، بلكه بهره‌گيرى از ميراث علمى پيشينيان در به كمال رساندن دانش تفسير است.

اشكال استاد بر علامه طباطبايى‌

استاد معرفت بر علامه‌ طباطبايى‌ خرده مى‌گيرند كه چرا حجيت و اعتبار قول صحابى و تابعان را در تفسير انكار كرده‌اند؟ با وجود آنكه اين دو گروه به زمان پيامبر نزديك‌تر بوده و صحابه موضع عنايت پيامبر بوده و تحت تعليم آن حضرت قرار داشته‌اند؟ در نتيجه عهد آن‌ها به زمان نزول نزديك‌تر و شناخت آنان از اهداف و مقاصد قرآن بيشتر بوده است. به نظر ايشان شاهد حجيت و اعتبار صحابه آيه نفر است. اين گروه بر اساس اين آيه محضر پيامبر اكرم (ص) رسيده، تعاليم لازم را فرا گرفته و در دين تفقه كرده‌اند حال بين مردم رفته و آن‌ها را گسترش داده‌اند. آيا انذار چيزى جز بيان و اعلام مبانى شريعت و معالم دين است؟ اگر انذار، حجت بالغه نباشد، وجه حذر از آن را چگونه توجيه مى‌كنيم؟ وى همچنين به آيه ١٤٣ سوره بقره مبنى بر اينكه اين گروه امت وسط و شهيد بر ديگران بودند و نيز برخى روايات استناد كرده‌اند.

بررسى و نقد

حضرت علامه‌ طباطبايى‌ بر اين اعتقادند كه تفسير كه بيان معانى آيات و كشفِ مقاصد قرآن كريم و مدلول‌هاى آن‌ها است،[٢] جز به وسيله آيات قرآن كشف نمى‌شود؛[٣] به نظر پيامبر و امامان اهل‌بيت (ع) در طريقه تعليم و تفسير

[١] . التفسير الاثرى الجامع، ج ١، صص ١٠٦- ١٠٥ و ١٢٠- ١١٩؛ ر. ك: التفسير و المفسرون، ج ١، ص ٤٢٥.

[٢] . ر. ك: الميزان، ج ١، ص ٧، مؤسسة الاعلمى للمطبوعات.

[٣] . ر. ك: همان، ص ١٤.