معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٩٤ - ٤ التفسير و المفسرون فى ثوبه القشيب

تفاسير مختصر، تفاسير عرفانى (رمزى و اشارى) نام برده و مهم‌ترين تفاسير هر گرايش را معرفى كرده‌اند.

بسيارى از مبانى و نظريات استاد معرفت در عرصه مختلف تفسير و روش‌هاى تفسيرى، شخصيت‌ها و كتب مفسّران در اين كتاب مطرح شده است. برخى از اين موارد عبارتند از: تفاوتى كه ميان تفسير و تأويل است. توضيح چهارگونه تأويل كه سه مورد آن در برابر تفسير است و با آن رابطه عموم و خصوص مطلق دارند و گونه‌اى ديگر كه در مقابل تنزيل به‌كار مى‌رود و عبارت از جرى و تطبيق است.

مخالفت با وجود حقيقت قرآنى كه مصداق تأويل قرآن در آيه‌ يَوْمَ يَأْتِي تَأْوِيلُهُ‌[١] باشد؛ امكان فهم تأويل قرآن از سوى راسخان در علم و امكان كشف ضابطه‌هايى براى به انجام رساندن صحيح تأويل آيات قرآن؛ اعلام اين معنا كه پيامبر اكرم (ص) تمام قرآن را تفسير كردند و روايات رسيده از ائمه معصوم (ع) در حجم تفسيرى رسيده از پيامبر اكرم (ص) ملحوظ مى‌گردد؛ اعلام آنكه روايات رسيده از صحابه و حتى از معصوم (ع) مادامى كه به پيامبر منسوب نكرده باشند، حكم حديث موقوف را دارد و به پيامبر اكرم (ص) منسوب نمى‌شود؛ بيان اين معنا كه مطالب رسيده از صحابه و تابعان، ميراث تفسيرى بسيار ارزشمندى است، اما حجت شرعى لازم‌الاتباعى نمى‌باشد؛ توضيح اعتبار و حجيت روايات تفسيرى ائمه‌اطهار (ع) و تصريح بر دو مشكل در روايات منقول از معصومان (ع)، اشكال اوّل بى‌اعتبارى برخى از كتب تفسير روايى و دوم خلطى كه برخى از مفسّران ميان تفسير و تأويلات معصومان (ع) كرده‌اند؛ دفاع از برخى از تابعان و تابعانِ تابعان نظير عكرمه‌ و حسن بصرى‌ كه در مكتب تاريخى و رجالى شيعه تضعيف شده‌اند؛ عرضه معيارى براى تشخيص روايات معتبر و قابل استناد در حوزه تفسير؛ تأكيد بر ارزش‌ تفسير ابوالفتوح رازى‌ و تفسير فخر رازى‌ و تقويت احتمال شيعه‌بودن وى و ... اين‌ها برخى از مواضعى است كه در نظريات عالمانه اين محقق نوآور منعكس شده است.

[١] . اعراف، آيه ٥٣.