معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢٨٤ - ١ نفى تشبيه و تجسيم

روايات تفسيرى، امرى نوپا و تأسيسى است و چيزى است كه از فقها در تنقيح روايات فقهى الگوبردارى شده است.

ايشان مى‌نويسد:

إنّما أطنا الكلام في هذا الباب، نظراً لأهمية الموضوع و لكونه تأسيسياً- قد يبدو جديداً- لطريقة تمحيص الروايات، يعود عهدها إلي عهد السلف من أهل التحقيق من الفقهاء- رضوان الله تعالي عليهم-.

با اين نگاه است كه روش جديد در عرصه فهم معارف بلند قرآنى ابداع مى‌شود. و معيارى مطمئن و علمى جهت تمييز روايات صحيح از سقيم از حوزه فقه به حوزه تفسير راه مى‌يابد. چيزى كه قرن‌ها پيشتر بايد چنين حركتى آغاز مى‌شد.

اينك، پس از اين مقدمه نه چندان كوتاه، با مرورى بر كتاب‌ تفسير الاثرى‌، نمونه‌هايى از نقد و بررسى عالمانه رواياتِ تفسيرى و عرضه آن‌ها بر كتاب را كه توسط استاد راحل به بار نشست در دو بخش ارائه مى‌كنيم.

بخش نخست: دفاع از مبانى اعتقادى شيعه‌

١. نفى تشبيه و تجسيم‌

دفاع از عقايد صحيح دينى و تحكيم مبانى آن و پاسدارى از مرزهاى عقيدتى به خصوص در باب توحيد و خداشناسى، همواره وجهه همّت علماى راستين اسلام بوده و هست. بر اساس تعاليم پيامبر اكرم (ص)، علماى اسلام نگهبانان مرزهاى اعتقادى مردمند. آنان با كنكاش در متون دينى و پالايش آن از ناخالصى‌ها، مردم را از آسيب القائات و شبهات در امان مى‌دارند.

حضرت استاد در اين عرصه، مطابق معمول، ابتدا محكمات آيات را استخراج مى‌كند و با در دست داشتن آن، روايات مربوط به آن را مى‌سنجد. طبعاً در اين ارزيابى و سنجش، تعدادى از روايتِ خارج از چهارچوب، از اعتبار ساقط مى‌شوند.

به عنوان نمونه در آيه ٢٥٥ سوره بقره در بحث كرسى و عرش، نخست بيان مى‌دارد كه مراد از «كرسى» كنايه از مُلك و سلطنت خداوند است و منظور