معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤١٠ - انگيزه نگارش و ترجمه

٢. نوآورى و ابتكار، مانند: ضوابط تأويل، شيوه بيانى قرآن و نقش اهل‌بيت (ع).

٣. نقد و بررسى آرا در كنار نقل اقوال.

٤. دفاع از مكتب اهل‌بيت با تنظيم فصل‌هايى چون نقش اهل‌بيت در تفسير و تحقيق جامع درباره مواليان اهل‌بيت.

٥. طرح يك دوره كامل تاريخ تفسير از اصطلاحات تا ادوار شكل‌گيرى تفسير و مكاتب فريقين و ....

جلد اول‌

اين جلد شامل پيشگفتار مؤلف و هشت فصل است:

١. تفسير ٢. شيوه‌هاى بيان قرآن ٣. ترجمه قرآن ٤. پيدايش تفسير ٥. تفسير در دوران صحابه ٦. تفسير در عصر تابعان ٧. مفسران نامى پس از تابعان ٨. نقش اهل‌بيت در تفسير.

فصل اول‌

تعريف تفسير، دليل نياز به تفسير، تفسير در نگاه‌ بدرالدين زركشى‌، تفاوت تفسير و تأويل، تأويل در لغت، معانى تأويل، نمونه آياتى كه متضمن مفاهيم عام است، ضابطه و ملاك تأويل، آيا علم به تأويل تنها از آن خدا است؟ آيا تفسير توقيفى است؟ شرايط مفسر، انواع تفسير، تفسير به رأى، چكيده بحث تفسير به رأى، ديدگاه آيت‌الله‌ خويى‌، ديدگاه علامه‌ طباطبايى‌، نظر ذهبى‌ حجيت ظواهر قرآن، نسبتى ناروا به فقهاى اخبارى، مباحث اين فصل را شكل داده‌اند.

وى در تعريف تفسير مى‌گويد:

تفسير در جايى است كه گونه‌اى ابهام در لفظ وجود دارد كه موجب ابهام در معنا و دلالت كلام مى‌شود و براى زدودن ابهام و نارسايى كوشش فراوانى مى‌طلبد.[١]

ايشان دليل نياز به تفسير را ابهامى مى‌داند كه بر قرآن عارض مى‌شود و بعضاً ناشى از خصوصيت سبك بيانى آن است.[٢] و تأويل را در جايى مى‌داند كه‌

[١] . تفسير و مفسران، ج ١، ص ١٨.

[٢] . همان.