معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٦٨ - بررسى و نقد

قرآن، همين طريقه را برگزيده‌اند.[١] وى در مقابل اصحاب حديث و برخى اخبارى‌ها كه به روايات و قول صحابى اكتفا كرده و اگر بيانى از آنان وجود نداشت، متوقف مى‌شوند. موضع گرفته و مى‌نويسند:

قرآن كريم حجيتى براى كلام صحابه و تابعين و امثال ايشان اثبات نكرده و هيچ‌جا نفرموده: «

يا ايها الناس‌

» هر كس صحابى رسول خدا باشد، هرچه به شما گفت بپذيريد كه سخن صحابى او حجت است و چطور ممكن است حجت كند با اينكه ميان كلمات اصحاب اختلاف‌هاى فاحشى هست .... علاوه بر آنكه قرآن كريم خود را هدايت و نور و تبيان كل شى معرفى كرده، آن وقت چگونه ممكن است چيزى كه خودش نور است، به وسيله غير خودش يعنى قتاده و امثال او روشن شود.[٢]

خلاصه آنكه به نظر علامه، هيچ منبعى براى فهم كتاب قرآن جز خود قرآن حجيت شرعيه ندارد و پيامبر (ص) و ائمه اطهار (ع) نيز همين روش را به مردم تعليم داده‌اند و در صحابه و تابعان نيز مطلب عدم حجيت واضح‌تر است.

بنابراين در نگاه علامه، نه قول صحابى و نه تابعى و نه سنت، حجيت شرعيه ندارد. مراد وى از عدم حجيت شرعيه، جعل و نصب آنان به عنوان يكى از منابع فهم آيات است به گونه‌اى كه اگر در بخشى از آيات اظهارنظر كردند، امكان مخالفت اجتهادى با آن نباشد.

روشن شد كه استاد معرفت اين منبع را معتبر و حجت مى‌دانند به اعتبار اينكه يكى از نزديك‌ترين تجربه‌هاى تفسيرى مسلمانان به آغاز عصر نزول و ملاقات و مشاهده حضرت رسول‌اند، نه آنكه همچون اهل حديث آن‌ها را حجت شرعيه بدانند. بنابراين تا حدودى موضع نفى و اثبات متفاوت است و امكان جمع ميان نظر علامه و استاد معرفت وجود دارد. به اين معنى كه مراد علامه از عدم حجيت، حجيت شرعيه است؛ اما مراد استاد معرفت از حجيت و اعتبار، ارزش اين منبع به عنوان ذخيره‌اى از نزديك‌ترين تجربه‌هاى تفسيرى به‌

[١] . ر. ك: الميزان، ج ١، صص ٥- ١٤.

[٢] . ر. ك: همان، ص ٩.