معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢٢٧ - نوانديشىهاى استاد در عرصه احكام فقهى

مى‌كنند همين كه حرف آنان را بفهميم، خود هنرى است بزرگ!

اين سنت تسليم و پذيرش و صحه‌گذاشتن بر تفكرات سلف را از زبان و عمل برخى از اساتيد يا در رفتارشان شنيده و ديده‌ايم. گويا خداوند عقل و هوش و ژرف‌انديشى‌ها را تنها به پيشينيان بخشيده است!

حاصل چنين رويكردى در حوزه‌ها جز جمود و در جا زدن نيست. از اين‌رو معتقدم داشتن روحيه ترديد و تشكيك در آراى گذشتگان با تكيه بر مبانى و اصول تحقيق، جزو بنيادى‌ترين اصل در نوپردازى و توليد علم است. فكر مى‌كنم كه استاد، آيت‌الله معرفت همگام با شمارى محدود از عالمان معاصر حوزه، از اين ويژگى مهم به اندازه كافى برخوردار است.

بازنگرى آثار و افكار ايشان در عرصه‌هاى مختلف اين مدعا را اثبات مى‌كند. در اين‌جا مناسب مى‌بينم شمارى از آراى و نوانديشى‌هاى ايشان را در عرصه فقه و قرآن ارائه كنم. پيدا است كه مقصود نگارنده از ذكر اين موارد، صحه گذاشتن بر آن‌ها و انطباق قطعى آن‌ها با حقيقت نيست، چنان‌كه خود استاد برخى از ديدگاه‌هاى پيشين خود همچون وقوع نسخ در قرآن را كنار گذاشته است. مقصود تأكيد بر اصل آزادانديشى ايشان است.

نوانديشى‌هاى استاد در عرصه احكام فقهى‌

برخى از ديدگاه‌هاى فقهى ايشان كه در كتاب‌ احكام شرعى‌- كه طرحى نو در عرصه ارائه آراى فقهى است- انعكاس يافته، بدين شرح است:

١. جواز مراجعه به فقهاى متعدد در مسائل گوناگون و غير مرتبط با يكديگر؛[١]

٢. مضاف نبودن آن رودخانه‌هاى كه بر بستر خاكى مى‌گذرد و با گذر از معادن درون زمينى و كوه‌ها رنگ و بوى آن‌ها را مى‌گيرد؛ و نيز مضاف نبودن گلاب؛[٢]

[١] . احكام شرعى، ص ٩.

[٢] . همان، صص ١٢- ١١.