معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٩٩ - آگاهى از فقه سياسى

آگاهى از فقه سياسى‌

استاد معرفت در عرصه فقه سياسى نيز داراى انديشه‌هاى نو و راهگشا بود. او كه از شاگردان امام‌ خمينى‌ در نجف اشرف به‌شمار مى‌آمد و برگردان و تقرير بحث‌هاى ايشان در باب ولايت فقيه را به عربى عهده‌دار شده بود، از ديرباز با انديشه‌هاى امام‌ خمينى‌ به‌ويژه در زمينه فقه سياسى آشنا بود، اما اينگونه نبود كه كه در آموخته‌هاى درس استاد متوقف بماند، بلكه آنجا كه مستقلًا به تحقيق و تحليل مى‌پرداخت، چشمه‌هاى جديدى را آشكار مى‌ساخت.

حقير در سال ١٣٦٧ به مناسبت ويژه‌نامه كنگره بين‌المللى‌ شيخ مفيد از ايشان مقاله‌اى تقاضا كردم. استاد اظهار داشتند: در اين باره محققان بسيارى خواسته شما را اجابت خواهند كرد، بهتر است بنده به مطلب مهم‌ترى كه مورد نياز جامعه كنونى است بپردازم، از اين رو مقاله «حدود و ضوابط شرعى ولايت فقيه» را عهده دار گرديدند. استاد در مقاله ياد شده پس از توضيح اين مسأله كه تعيين رهبرى مكتب اهل‌بيت به دو گونه انجام مى‌شود: «تعيين بالنص» كه منحصر به زمان حضور امام معصوم عليه السلام است و «تعيين بالوصف» كه مخصوص زمان غيبت است. مباحث تازه‌اى با عنوان «توجه آراى همگانى» «مسئوليت همگانى» و «نظارت متقابل» را مورد بحث قرار دادند: استاد درباره عنوان نظارت متقابل مى‌نويسد:

نظارت (دو سويه زمامداران و مردم) متقابلًا انجام مى‌گيرد، از مسئولين بالا نسبت به مأمورين زير دست و از مأمورين و نيز توده‌هاى ملت نسبت به مسئولين فوق، از مسئولين فوق، اين نظارت به دو نحو انجام مى‌گيرد:

علنى و آشكار، به‌وسيله پليس و هيأت‌هاى آمرين به‌معروف، و فوض مسئوليت‌هاى ادارى بر رؤسا و مديران و بازرسان و امثال آن‌ها.

سرّى و پنهان، به وسيله سازمان‌هاى اطلاعاتى گسترده، كه اين شيوه، در اسلام، از روز نخست متداول بوده، و در سيره پيغمبر اكرم (ص) و كردار و گفتار مولا اميرالمؤمنين (ع) شواهد بسيارى از آن يافت مى‌شود.