معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٩٧ - فقاهت و قرآنپژوهى

همه معاملات عقلايى‌پسند در همه زمان‌ها و يا مكان‌ها را در بر مى‌گيرد؟ مى‌نويسد:

فقهاى سلف، با همين شيوه (شمول امضايى) معاملات رايج عهد خود را بررسى كرده و تحت شرايط فوق، آن را مشمول‌

اوفوا بالعقود

دانسته، آن را صحه گذارده‌اند. و هرگز اين طرز تفكر، در مخيله آنان خطور نمى‌كرد كه حتماً بايد در همه ادوار تاريخ، شيوه معاملات مورد نياز بشر، طبق آنچه در جزيره العرب، با آن زندگى ساده انجام مى‌گرفته، تطبيق نمايد.[١]

البته اين نوع نگرش به فقه، منحصر به علماى شيعه نيست، در جهان اهل‌سنت نيز سابقه‌اى طولانى داشته است و مصلحان بزرگى چون شيخ‌ محمد عبده‌ و محمد بشير ابراهيمى‌ اين شيوه را راه حلى مناسب براى حل مشكلات و همراه كردن احكام اسلام با مقتضيات زمان و مكان دانسته‌اند.

شجاعت و صراحت آيت‌الله معرفت در بيان حقايق واقعاً كم نظير بود. او ضمن احترام به بزرگان علمى و دينى، اگر در پژوهش به استنباط جديدى دست مى‌يافت، بدون هيچگونه محافظه‌كارى بيان مى‌كردند؛ گر چه ايشان يك مفسر و استاد علوم قرآن به‌شمار مى‌آمدند ولى آگاهى ايشان منحصر در آن نبود. در ساير دانش‌ها همچون كلام و فقه نيز از صاحب‌نظران به‌شمار مى‌آمدند. اين تضلع و پيوند ميان علوم گوناگون به ايشان جامعيت ويژه‌اى بخشيده بود، چنان كه در بحث «نقش آهنگ در تلاوت قرآن» پس از نقل روايات در تأثير شگفت‌انگيز آيات موزون و آهنگين قرآن بر مخاطبان به خصوص در عصر نزول وحى، باب جديدى در اين باره مى‌گشايد و به اين مطلب مى‌پردازد كه اين كلام موزون هنگامى زيبايى خود را آشكار مى‌سازد كه قارى هم به آهنگ و نظم قرآن و هم به فن موسيقى آشنا باشد، از اين رو اين احاديث شريف را متذكر مى‌شود:

ليس منامن لم يتغن بالقرآن‌

=از ما (زمره مسلمين) نيست آن كس كه قرآن را با لحن موسيقى‌اش دوست ندارد.[٢]

[١] . همان، ص ٤١.

[٢] . بحارالانوار، ج ٨٩، صص ١٩١- ١٩٠.