معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٣٩ - ٣ اعتقاد به سريان يك روح كلى و حاكم بر سراسر قرآن

شاخصه‌ها و ويژگى‌هاى كلى تفسير گرانسنگ‌ الميزان‌، در ديدگاه استاد معرفت عبارت‌اند از:

١. جمع ميان دو شيوه تفسير ترتيبى و موضوعى‌

علامه‌ طباطبايى‌ (ره) ضمن مراعات ترتيب در تفسير آيات و سوره‌ها، از جايگاه والاى تفسير موضوعى غافل نبوده، هر دو جنبه را با كمال دقت و ظرافت دنبال كرده است.[١]

٢. توجه كامل به وحدت موضوعى حاكم بر هر سوره‌

از ديدگاه علامه (ره) هر سوره هدفى ويژه دارد كه كوتاهى و بلندى سوره (عدد آيات) به همين امر بستگى دارد و تا هدف و مقصود نهايى حاصل نشود، سوره به فرجام خود نمى‌رسد. بنابراين يك سوره، صرفاً مجموعه‌اى از آيات پراكنده و بدون «جامع واحد» نيست، بلكه وحدتى فراگير بر هر سوره حاكم و موجب پيوستگى آيات آن سوره و «وحدت سياق» است.[٢]

آيت‌الله معرفت درباره شيوه علامه‌ طباطبايى‌ در تفسير هر سوره مى‌گويد:

وى پيشاپيش هر سوره فشرده‌اى از مطالب گسترده آن را بيان داشته و با اين اقدام شايسته، از راز بزرگى كه در متن سوره‌ها نهفته، پرده برداشته و جهشى ارزنده به جهان تفسير بخشيده است. جزاه الله عن القرآن خير الجزاء.[٣]

٣. اعتقاد به سريان يك روح كلى و حاكم بر سراسر قرآن‌

علامه بر اين باور بود كه در پس الفاظ و معانى قرآن، حقيقتى والاتر نهفته است كه «گوهر» و «بطن» قرآن را تشكيل مى‌دهد. وى نسبت آن گوهر را با ظاهر قرآن مانند نسبت روح و جسد يا حقيقت متمثل با مثال خويش مى‌داند

[١] . ر. ك: مرزبان وحى و خرد، ص ١٥٧، مقاله استاد معرفت؛ تفسير و مفسران، ج ٢، ص ٤٩٨.

[٢] . به نقل از الميزان، ج ١، ص ١٤؛ ر. ك: مرزبان وحى و خرد، ص ١٥٨، مقاله استاد معرفت؛ تفسير و مفسران، ج ٢، ص ٤٩٨.

[٣] . علوم قرآنى، ص ٤١٠.